Türkiye'nin dört bir yanında şehirler kendilerini tanıtmak için ciddi bir çaba içerisinde. Belediyeler, valilikler, kalkınma ajansları, turizm birlikleri ve çeşitli kurumlar tanıtım filmleri hazırlıyor, ulusal ve uluslararası fuarlara katılıyor, sosyal medya kampanyaları düzenliyor.

Her yıl milyonlarca liralık bütçeler şehirlerin daha fazla tanınması için harcanıyor. Peki bütün bu çalışmaların sonunda gerçekten ne elde ediyoruz? İnsanlar şehirlerimizi daha iyi tanıyor mu, yoksa yalnızca birkaç güzel manzara izleyip hayatlarına mı devam ediyor?

Uzun yıllardır seyahat eden, farklı şehirleri gezen ve turizm iletişimi alanında çalışan biri olarak bu soruyu sık sık kendime soruyorum. Türkiye'nin neredeyse her köşesinde anlatılmayı bekleyen yüzlerce hikâye var. Ancak iş tanıtıma geldiğinde birbirinin neredeyse aynısı olan filmler, sloganlar ve kampanyalarla karşılaşıyoruz.

Bir şehrin tanıtım filmini açıyorsunuz. Önce havadan çekilmiş bir şehir manzarası, ardından tarihi bir yapı, birkaç yöresel yemek, gün batımında deniz görüntüsü ve gülümseyen insanlar... Arka planda etkileyici bir müzik, üzerine de şehrin ne kadar eşsiz olduğunu anlatan cümleler. Sonra başka bir şehrin tanıtım filmini izliyorsunuz. Görüntüler değişiyor ama anlatılan hikâye neredeyse aynı.

Türkiye'de tanıtım çalışmalarının önemli bir bölümü ne yazık ki bu kalıpların dışına çıkamıyor.

Tanıtım yapmakla bir şehrin kimliğini oluşturmak birbirinden çok farklı şeyler. Bir şehri milyonlarca insana gösterebilirsiniz. Sosyal medyada milyonlarca görüntülenmeye ulaşabilir, hazırladığınız filmlerle ödüller kazanabilirsiniz. Ancak bütün bunlar insanların zihninde o şehirle ilgili kalıcı bir iz bıraktığınız anlamına gelmiyor.

Aslında tartışmamız gereken şey insanların o şehri neden merak edeceği, neden ziyaret etmek isteyeceği ve ziyaret ettikten sonra neden başkalarına anlatacağı.

GÜNDELİK YAŞAM

Günümüzde dünyada güçlü bir turizm kimliği oluşturmuş destinasyonlara baktığımızda yalnızca tarihi yapıları ya da doğal güzellikleriyle öne çıkmadıklarını görüyoruz. Bir yaşam biçimi, bir kültür, bir deneyim sunuyorlar. İnsanlar Amsterdam'a yalnızca kanallarını görmek, Napoli'ye yalnızca pizza yemek ya da Kopenhag'a yalnızca tarihi sokaklarında dolaşmak için gitmiyor. Bu şehirlerin kendilerine özgü gündelik yaşamlarını da merak ediyor.

Bizde ise çoğu zaman şehirlerin sahip olduğu değerleri sıralamakla yetiniyoruz. Tarihi eserlerimizi, doğal güzelliklerimizi, gastronomik zenginliklerimizi anlatıyoruz. Ancak bunların insan hayatındaki karşılığını göstermekte yeterince başarılı değiliz.

Örneğin İzmir'in tanıtımında Kordon, Saat Kulesi, Efes ve Çeşme görüntülerini kullanmak elbette yanlış değil. Bunlar kentin önemli değerleri. Ancak İzmir'i yalnızca bu görüntüler üzerinden anlatırsak şehrin kendine özgü yaşam kültürünü, mahallelerini, insanlarını, gündelik alışkanlıklarını ve hikâyelerini arka planda bırakmış oluyoruz. Aynı durum Anadolu'nun pek çok şehri için geçerli. Bir kentin yüzlerce yıllık mutfak geleneğini yalnızca yemek fotoğraflarıyla anlatmak mümkün değil. O yemeği hazırlayan insanı, kullanılan malzemenin hikâyesini, sofranın etrafında oluşan kültürü de göstermek gerekiyor. Bazen küçük bir esnaf lokantasının hikâyesi, büyük bütçelerle hazırlanan bir tanıtım filminden çok daha etkili olabiliyor.

DÖNEMSEL FAALİYET DEĞİL

Burada yerel yönetimlerin ve tanıtım çalışmalarını yürüten kurumların yaklaşımını da sorgulamak gerekiyor. Şehir tanıtımı çoğu zaman dönemsel bir faaliyet olarak görülüyor. Bir festival düzenleniyor, birkaç içerik üreticisi davet ediliyor, tanıtım filmi hazırlanıyor, basın bültenleri servis ediliyor. Ardından yapılan paylaşımların erişim rakamları ve haber sayıları başarı göstergesi olarak sunuluyor. Elbette bu çalışmaların tamamı gerekli. Üstelik doğru planlandığında oldukça değerli sonuçlar da üretebiliyor. Ancak bir şehrin tanıtım stratejisi etkinlik takviminden ve sosyal medya istatistiklerinden ibaret olamaz, olmamalı. Bir milyon kişinin izlediği bir video ile bin kişinin gerçekten o şehri ziyaret etmeye karar vermesini sağlayan içerik aynı şey değil. Görünürlük önemli ama görünürlüğün neye dönüştüğü daha önemli. Bu noktada iletişim sektörünün de kendisine dönüp bakması gerekiyor. Her kuruma benzer kampanyalar öneren, aynı içerik üreticileriyle aynı formatlarda çalışmalar yapan, şehirlerin farklılıklarını araştırmadan hazır iletişim kalıplarını kullanan bir anlayışla özgün sonuçlar elde etmek zor. Bir şehrin hikâyesini anlatabilmek için önce o şehri tanımak gerekiyor. Sokaklarında yürümek, esnafıyla konuşmak, geçmişini araştırmak, gündelik hayatına karışmak gerekiyor. Masa başında hazırlanan birkaç sloganla şehir markası oluşturulamıyor. Üstelik şehirlerin kendilerini anlatırken sürekli en büyük, en güzel, en eski ya da en özel olduklarını iddia etmelerine de gerek yok. Her şehrin dünya çapında bir simgeye sahip olması mümkün değil. Zaten buna ihtiyaç da yok. Bazen küçük ve kendine özgü bir ayrıntı, onlarca iddialı slogandan daha akılda kalıcı olabiliyor. Türkiye'nin tanıtım için yeni hikâyeler icat etmesine ihtiyacı yok. Hikâyeler zaten var. Köylerde, mahallelerde, çarşılarda, mutfaklarda, atölyelerde ve o şehirlerde yaşayan insanların hafızasında duruyor.İhtiyacımız olan şey, bu hikâyeleri keşfetmek ve doğru insanlarla, doğru yöntemlerle anlatmak.

Çünkü artık yalnızca güzel görüntüler üretmek yeterli değil. Dünyanın her yerinden etkileyici manzaralara birkaç saniyede ulaşabiliyoruz. İnsanların dikkatini çekmek giderek zorlaşırken birbirine benzeyen tanıtım filmlerinin kalıcı bir karşılık bulmasını beklemek de gerçekçi değil.