Diş tedavisinde hasta güvenliği yalnızca uygulanan işlemin başarısıyla sınırlı kalmıyor. Kullanılan aletlerin sterilizasyonu, klinik ortamının hijyeni ve dental materyallerin güvenilirliği de tedavi sürecinde önem taşıyor. Üsküdar Üniversitesi Diş Hastanesi Periodontoloji Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Sedanur Yavuz, sterilizasyon kurallarına uyulmamasının çapraz enfeksiyon riskini artırabileceğini belirterek hastaların klinik seçerken dikkat etmesi gereken noktaları açıkladı.
YETERSİZ STERİLİZASYON ENFEKSİYON RİSKİNİ ARTIRIYOR
Diş kliniklerinde sterilizasyon kurallarının ihmal edilmesinin hastalar açısından ciddi sağlık riskleri oluşturabileceğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Sedanur Yavuz, özellikle kan ve tükürükle temas eden aletlerin uygun şekilde sterilize edilmemesi durumunda çeşitli enfeksiyonların bulaşabileceğini söyledi. Yavuz, bu kapsamda hepatit B ve hepatit C gibi kan yoluyla bulaşan enfeksiyonların yanı sıra farklı bakteriyel ve viral enfeksiyonların da risk oluşturabileceğine dikkat çekti. Hasta güvenliğinin yalnızca kullanılan aletlerin sterilizasyonuyla sağlanamayacağını ifade eden Yavuz, el hijyeni, yüzeylerin dezenfeksiyonu ve klinik ortamındaki enfeksiyon kontrolünün de aynı derecede önemli olduğunu aktardı. Sterilizasyonun bir prosedürden ibaret olmadığını belirten Yavuz, bunun hem hastaların hem de sağlık çalışanlarının güvenliği açısından temel bir gereklilik olduğunu vurguladı.
STERİLİZASYON ALETLERİ OTOKLAVA KOYMAKLA SINIRLI DEĞİL
Hastaların bir kliniğin sterilizasyon sürecindeki bütün teknik aşamaları dışarıdan değerlendirmesinin mümkün olmadığını belirten Yavuz, buna rağmen bazı uygulamaların hasta güvenliği açısından önemli göstergeler oluşturduğunu ifade etti. Tek kullanımlık malzemelerin hasta yanında açılmasının, tekrar kullanılabilen aletlerin ise paketlenmiş ve steril halde işlem alanına getirilmesinin dikkat edilmesi gereken uygulamalar arasında bulunduğunu kaydeden Yavuz, “Ayrıca klinikte el hijyenine, eldiven kullanımına, yüzeylerin işlem öncesi ve sonrası temizlenmesine ve kullanılan aletlerin sterilizasyon sürecine dikkat edilip edilmediği gözlemlenebilir. Özellikle bir önceki hastadan kalan malzemelerin tekrar kullanılması, aletlerin açıkta ve kontrolsüz şekilde bulunması gibi durumlar hastada soru işareti oluşturmalı. Hastaların şunu bilmesi önemli; sterilizasyon sadece aletlerin otoklava konulmasından ibaret değil. Aletlerin uygun şekilde temizlenmesi, paketlenmesi, sterilizasyon cihazının doğru kullanılması ve sterilizasyonun etkinliğinin düzenli olarak kontrol edilmesi bir bütün olarak değerlendirilmeli. Bu nedenle klinik seçiminde temel kriter, kliniğin sistematik ve standartlara uygun bir enfeksiyon kontrol protokolüne sahip olmasıdır” diye konuştu.
TEMİZ GÖRÜNEN ALETLER HER ZAMAN STERİL OLMAYABİLİR
Sterilizasyon ve dezenfeksiyonun farklı işlemler olduğunu belirten Yavuz, iki uygulamanın mikroorganizmalar üzerindeki etkilerinin aynı olmadığını söyledi. Sterilizasyonun, alet üzerindeki bakterilerin sporları da dahil olmak üzere tüm mikroorganizmaların ortadan kaldırılmasını hedeflediğini aktaran Yavuz, dezenfeksiyonun ise cansız yüzeylerde bulunan hastalık yapıcı mikroorganizmaların büyük bölümünü ortadan kaldırmayı amaçladığını, ancak her zaman bakteri sporlarını yok etmeyebildiğini ifade etti. Bir aletin gözle temiz görünmesinin steril olduğu anlamına gelmediğini vurgulayan Yavuz, “Bir alet üzerinde gözle görülür herhangi bir kir veya kan bulunmaması, üzerinde mikroorganizma olmadığı anlamına gelmez. Hatta bazı mikroorganizmalar çıplak gözle kesinlikle görülemez. Bu yüzden özellikle cerrahi işlemlerde veya steril dokuya temas edecek dental aletlerde, yalnızca temizlenmiş veya dezenfekte edilmiş olması yeterli değildir; uygun şekilde sterilize edilmiş olması gerekir. Kısacası, temizlik görünür kiri ortadan kaldırır; dezenfeksiyon mikroorganizma yükünü azaltır; sterilizasyon ise gerekli durumlarda mikroorganizmaların tamamını ortadan kaldırmayı hedefler” değerlendirmesinde bulundu.
KALİTESİZ MATERYALLER AĞIZ DOKULARINA ZARAR VEREBİLİR
Diş tedavisinde kullanılan materyallerin standartlara uygun ve güvenilir olmasının hem tedavi başarısı hem de hasta güvenliği açısından önemli olduğunu belirten Yavuz, kalitesiz veya uygunluğu doğrulanmamış ürünlerin çeşitli sorunlara yol açabileceğini kaydetti. Bu materyallerin ağız dokularında tahriş, alerjik reaksiyon ve renk değişikliğine neden olabileceğini aktaran Yavuz, kullanılan ürünlerin kırılması veya kısa sürede bozulmasının da karşılaşılabilecek sorunlar arasında bulunduğunu söyledi. Dental materyallerin diş ve çevre dokularla uyumunun yetersiz olmasının bakterilerin tutunmasını ve plak birikimini kolaylaştırabileceğine işaret eden Yavuz, bu durumun diş çürüğü ve diş eti hastalıkları gibi problemlere zemin hazırlayabileceğini belirtti. Materyallerin doğrudan enfeksiyona neden olup olmayacağının ürünün türüne ve kullanım koşullarına bağlı olduğunu ifade eden Yavuz, “Hangi materyalin doğrudan enfeksiyon yapabileceği ise materyalin türüne ve kullanım koşullarına bağlıdır. Standartlara uygun olmayan bir materyalin kendisinin doğrudan enfeksiyon oluşturduğunu söylemek doğru olmaz. Ancak materyalin yüzey özellikleri, ağız dokularıyla uyumsuzluğu veya uygun olmayan şekilde kullanılması mikrobiyal birikimi kolaylaştırabilir ve enfeksiyon riskini dolaylı olarak artırabilir. Özellikle implant, cerrahi materyaller ve restoratif materyallerde ürünün güvenilirliği ve ilgili standartlara uygunluğu daha da önem kazanır.” diye aktardı.
KLİNİĞİN TEMİZ GÖRÜNMESİ TEK BAŞINA YETERLİ DEĞİL
Diş tedavisinin yalnızca uygulanan işlemden oluşmadığını hatırlatan Yavuz, enfeksiyon kontrolünün, kullanılan materyallerin güvenilirliğinin ve sağlık çalışanlarının uygun çalışma koşullarının da hasta güvenliğinin önemli unsurları olduğunu belirtti. Gerekli standartları karşılamayan kliniklerde tedavi gören hastaların karşılaşabileceği risklere değinen Yavuz, yetersiz sterilizasyonun çapraz enfeksiyona, uygun olmayan veya kalitesiz materyallerin ise alerjik reaksiyonlara, doku tahrişine ve tedavi başarısızlığına yol açabileceğini ifade etti. Ayrıca doğru tanı ve tedavi planlamasının yapılmamasının mevcut sağlık sorunlarının ilerlemesine neden olabileceğini kaydetti.
HASTALARIN DİKKAT ETMESİ GEREKEN İŞARETLER
Klinik seçimi sırasında hastaların dikkat etmesi gereken bazı uyarı işaretleri bulunduğunu belirten Yavuz, sterilizasyon süreci hakkında bilgi verilmemesinin önemli bir gösterge olduğunu söyledi. Yavuz'un dikkat çektiği risk işaretleri arasında steril alet paketlerinin hasta önünde açılmaması, tek kullanımlık ürünlerin tekrar kullanılması, eldiven ve maske gibi koruyucu ekipmanlara yeterince dikkat edilmemesi ve klinik ortamındaki genel hijyenin yetersiz olması yer aldı. Bununla birlikte yalnızca kliniğin fiziksel görünümüne bakılarak sterilizasyon standartlarının karşılanıp karşılanmadığına karar verilemeyeceğini belirten Yavuz, küçük ölçekli bir kliniğin de standartlara uygun çalışabileceğini ifade etti. Yavuz, hasta güvenliği açısından değerlendirilmesi gereken temel unsurun kliniğin enfeksiyon kontrolü ve sterilizasyon prosedürlerini sistematik biçimde uygulaması olduğunu belirterek açıklamalarını tamamladı.
