İzmir’in Karaburun ilçesinde bir asırdan fazla süredir sürdürülen “çökertme dalyan” yöntemi, balıkçıların sabırla beklediği geleneksel avcılık yöntemleri arasında yer alıyor. Balık sürüsünün ağın içine girmesiyle ipler çekiliyor, ağ kaldırılarak balıklar küçük teknelerle toplanıyor. Geçmişi Cumhuriyet’in ilanından öncesine, Rumların bölgede yaşadığı dönemlere kadar uzanan çökertme dalyan avcılığı günümüzde yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Yarımadada sayıları giderek azalan balıkçılar, özellikle kefalin bol olduğu dönemlerde gün boyunca gözetleme kulübelerinde nöbet tutuyor.
İLK SAATLERDE AĞLAR KURULUYOR
Karaburun’da balıkların geçiş güzergahlarında uygulanan çökertme dalyan yöntemiyle avlanan balıkçılar, sabahın erken saatlerinde ağlarını denize kuruyor. Denizdeki en küçük hareketi bile kaçırmamak için gözetleme kulübelerinde saatlerce bekleyen balıkçılar, balık sürüsünün ağın içine girmesini takip ediyor. Balıklar ağın içine girdiğinde ipler aynı anda çekilerek ağ kaldırılıyor. Daha sonra küçük teknelerle ağın içine giren balıkçılar, yakalanan balıkları teknelere alıyor.
DEDEDEN TORUNA ASIRLIK GELENEK
Çökertme dalyan avcılığı yapan 43 yaşındaki Mehmet Balıkçı, balıkçılık yapmadığı dönemlerde çiftçilikle uğraştığını söyledi. Çökertme dalyanın kendisi için bir ata mesleği olduğunu belirten Balıkçı, “Dededen babaya, babadan da bana geçti. 15 yaşından beri yapıyorum” dedi. Avcılığın temelinde sabrın bulunduğunu ifade eden Balıkçı, “Bu iş sadece sabırdır, gelip sabahtan akşama bekliyoruz” dedi. Balıkçı, “Sabah ağımızı alıp denize geliyoruz. Denizin içerisine diktiğimiz iki tane direk var. Direklere ağımızı bağlayıp, iplerin bir ucunu kulübeye alıyoruz. Gözetleme kulübesinde balığı bekliyoruz. Balık ağın içine girdiği zaman iki ipi aynı anda kaldırıp balığı ağın içinde hapsediyoruz. Sonrasında küçük teknemizle içeri girip ağı kaldırıp teknenin içine alıyoruz” dedi.
SADECE KEFAL İÇİN AVLANIYORLAR
Mehmet Balıkçı, çökertme dalyan yöntemiyle yılın belirli dönemlerinde avlandıklarını söyledi. Ağustos, eylül ve ekim aylarında, ayrıca kışın hava koşullarının uygun olduğu dönemlerde 1-2 ay avcılık yaptıklarını belirten Balıkçı, “Sadece kefal avlıyoruz. Günde 5, 50 ya da 100 tane de gelebilir, hiç de gelmeyebilir” dedi. Av sırasında yem veya radar sistemi kullanmadıklarını belirten Balıkçı, avın tamamen balığın geçişini beklemeye dayandığını söyledi. Balıkçı, “Nasibimizde varsa tutarız, yoksa boş gideriz” diye konuştu.
“ÖRNEĞİ BAŞKA YERDE YOK”
Tepeboz Su Ürünleri Kooperatifi Başkanı Recep Haskan da çökertme avcılığının bölgeye özgü geleneksel bir yöntem olduğunu söyledi. Haskan, “Çökertme avcılığı yöremize özgü bir avcılık. Yarımadada Balıklıova'dan Küçükbahçe'ye kadar 25 tane kurulu çökertme avcılığının yapıldığı dalyan var. 2 tane de Foça'da var. Başka da hiçbir yerde bu avcılık türü yok. Sadece yöremize ait bir avcılık türü. Bir dalyanda en az 2-3 kişi avlanıyorlar. İşin sermayesi beklemek ve gelen balığı avlamak. Son zamanlarda balık az ama arkadaşlarımız sabırla bekliyor” dedi.
GEÇMİŞİ CUMHURİYET ÖNCESİNE UZANIYOR
Çökertme avcılığının geçmişinin Cumhuriyet’in ilanından öncesine dayandığını belirten Haskan, yöntemin bölgede Rumların yaşadığı dönemlerden bu yana uygulandığını ifade etti. Haskan, “Rumların olduğu zamanlardan bu yana bu avcılık türü var. O günlerden bugünlere geliyor. En çok da dededen toruna geçiyor. Geçmişle günümüzü kıyaslarsak meslek bitmek üzere, son yıllarını yaşıyor. Çünkü artık bir evi geçindirecek bir getirisi yok. Bunlar belirli dönemlerde, balığın en çok bol olduğu geçiş dönemlerinde kuruluyor. Ocak, şubat, mart, ağustos, eylülde yapılıyor” diye konuştu.
GELENEKSEL MESLEK YOK OLMA TEHLİKESİNDE
Karaburun’da bir asırdan uzun süredir sürdürülen çökertme dalyan avcılığı, bölgenin geleneksel balıkçılık kültürünün önemli örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Ancak balık miktarındaki azalma ve ekonomik getirinin düşmesi nedeniyle yöntemi sürdüren balıkçıların sayısı her geçen gün azalıyor. Bugün belirli dönemlerde uygulanan çökertme dalyan avcılığı, dededen toruna aktarılan geleneksel yöntemlerden biri olarak varlığını sürdürmeye çalışıyor.
