İzmirli çizer Mustafa Yıldız, neredeyse yarım asırdır karikatür alanında üretmeye devam ediyor. Gençlere ve çocuklara karikatürü sevdirmek adına da mücadele eden Yıldız, “Karikatürü çizmeden önce bir konu belirleyip, espri veya şakayı oluşturmanız gerekiyor. Kısaca sadece iyi bir çizginiz, deseniniz olsa da karikatüre yetmiyor. O yüzden bol bol okumalı. Gündemi takip etmeli” diyor.
Yeni kitabı “Yıldızlı Karikatürler” geçtiğimiz günlerde yapılan Torbalı Kitap Günleri’nde okurla buluştu. Bugünlerde İzmir mizah basınına dair dev araştırmasını sürdüren Yıldız, “Dergi ve gazeteler devam edecek. Öğrencilerimin karikatürlerinden oluşan mizah sayfamız yerel gazetelerde yer alacak. Belki bir çocuk mizah dergisi neden olmasın?” dedi. Sözü Mustafa Yıldız’a bırakıyoruz.
-Sayın Yıldız, “Yıldızlı Karikatürler” kitabınız nasıl oluştu? Kitaptaki eserleri neye göre seçtiniz?
Pagos Yayınevi Sahibi A. Nihat Yıldız’dan, benim karikatürlerden oluşan bir albüm yapması konusunda teklif geldi. Bende seve seve kabul ettim. Zaten kafamda birkaç proje vardı. Bunlardan bir tanesi çözülmüş oldu.
Albümde bulunan karikatürlerin bazıları basında yer aldı. Düzenli çizdiğim Cumhuriyet Gazetesinde yer alan Ciddiyet Sayfası, Söz Bizde Gazetesi ve diğer yayınlardan seçtiğim karikatürlerden oluştu. Kitabın içinde hiç basında yer almamış karikatürlerimde var tabii ki.
-Kitabın Torbalı Kitap Fuarı’nda ilk defa okuyucuyla buluştuğunu biliyoruz. Torbalı’da neler yaptığınızdan söz eder misiniz?
Evet aslında ilk Bornova Kitap Günleri’nde okuyucuyla buluşturmak istedik. Ama Torbalı’dan teklif gelince öncelik burası oldu.
Torbalı 2. Güz Kitap Günleri, "Tarihin kalbinde, bilgeliğin izinde" parolasıyla Ertan Ünver Millet Bahçesi'nde gerçekleşen kültür ve sanat şöleninin de bulunmak beni gerçekten çok mutlu etti. Torbalı Belediye Başkanı Övünç Demir, koordinatör Banu Özdemir, kusursuz bir işe imza attılar. Başta Kültür müdürü ve çalışanları, gece gündüz demeden etkinlik boyunca koşuşturup, bu zahmetli işin emekçiliğini üstlendiler.
Ben bu etkinlikte sadece kitap imzalamadım.Uluslararası “Doğa ile Barış” konulu karma karikatür sergisi açtım. Çocuklarla karikatür atölyesinde keyifli anlar yaşadım. Yazar çizer dostlarla bir arada olmak zaten başlı başına güzel bir olay.
GÜNDEMİ TAKİP ETMELİ
-Bugüne kadar kaç karikatür kitabınız yayımlandı? Karikatüristin üretkenliğini belirleyen husus nedir?
Bu benim 4. Kitabım oldu. Tabii ben gazete ve dergilerde çiziyorum. Sergi ve yarışmalara katılmak daha sonralarda geliyor. Kısaca karikatür ve mizahın her alanında üretmeyi seviyorum.
Karikatürü çizmeden önce bir konu belirleyip, espri veya şakayı oluşturmanız gerekiyor. Kısaca sadece iyi bir çizginiz, deseniniz olsa da karikatüre yetmiyor. O yüzden bol bol okumalı. Gündemi takip etmeli. Karikatürün konusu “Her şey” olabildiği için her konuda biraz bilgi sahibi olmanız gerekiyor. Bir çizerin espri bulmak anlamında beslenecek birçok alanı var. Bunu hallettikten sonra geriye çizmek kalıyor.
-İzmir mizah basın tarihiyle ilgili araştırmanız ne durumda? Yakında görebilecek miyiz?
Biliyorsun uzun zamandır hazır durumda. Tabii ki yeni kaynaklar gelince daha da genişliyor. O yüzden “iyi ki kitabı basmadım” dediğim anlar oluyor. Birde kitabın maliyeti var. Sponsor bulduğumda kolları sıvayacağım. Ben karikatürden bugüne kadar çıkar sağlamadım. Ticari düşünmedim. Kitap da öyle. Bir belge niteliği taşıdığı için kitabı daha geniş alana yaymak, kişilere ulaştırmak için sponsor şart gibi geliyor bana.
SANAT SIKINTILI BİR SÜREÇ YAŞIYOR
-İzmir’deki sanat etkinliklerine baktığımızda karikatürün bu etkinliklerde yer alma oranı hakkında neler söylemek istersiniz?
Sanatın her alanı sadece İzmir’de değil ülke genelinde sıkıntılı bir süreç yaşıyor. Özellikle yerel yönetimlere dayatılan maddi kıskaç birçok etkinliğin oluşturulmasında bir engel. Ama buna sığınarak da bir köşede oturmak. Hiçbir şey yapmamak bence daha da vahim. O yüzden ben her zaman yerel yönetimlerle bir çıkar ummaksızın elimde geleni yaptım. Yapmaya devam ediyorum.
Söylediğim gibi eskisi kadar karikatür etkinliği de çok olmuyor. Düzenli yapılan Eflatun Nuri karikatür yarışması dışında yapılan pek karikatür yarışması da kalmadı. Sergilerde öyle. Yerel basında ben hariç çizen yok gibi. Eskiden hayalim 8-9 gazetede de arkadaşlarımız çizse ne kadar güzel olur diye düşünürdüm. İzmir’de bunu yapacak usta çizerler var ama olanak yok. Dergi desen maliyetler yüzünden zor çıkar gibi geliyor bana.
-İzmir’de bir dönem Neşe ve Karikatür Müzesi aktif olarak çalışıyordu. Şu anda İzmir’de böyle bir alan var mı? İzmir’in bu anlamdaki birikimi bir müzede toplanabilecek kadar çok mu?
Müzenin ilk açıldığı yıllarda muhteşem işler yapmıştık. Bir süre kapalı kaldı. Daha sonra Konak Belediyesi Türkan Saylan Kültür Merkezinin 2. Katına taşındı. Burası başka bir kuruma tahsis edilince, Konak Modern Sanat Merkezi adında Alsancak’ta bulunan başka bir mekana taşındı. Burada bir şeyler olsun istedim ama görüntü hiç de benim düşündüğüm gibi olmayınca vazgeçtim. Kısaca karikatür- mizah gibi etkili bir alanı kullanmayı düşünmeyenlerle ne yapılabilir ki?
EVRENSEL ÇİZGİLERE ULAŞMAK
-“Yıldızlı Karikatürler” kitabındaki çizgilere baktığımızda daha çok toplumsal sorunların ele alındığını görüyoruz. Sosyolojik olarak sıkıntılar salt gülmeye yönelik işler üretmenizi engelliyor mu, yoksa bu bir tercih mi?
Karikatürün çizgileri arasında tabii ki “ Gülmece” unsuru olmalı. Ama bu illaki kahkaha attıracak değil! Bazı karikatürler acı bir tebessümde ettirebilir. Albümdeki karikatürlerimde hiç yazı kullanmadım. Yani Evrensel çizgiler. Tabii yorum, algılama okuyucuya kalmış. Biz kısaca bu tarz çizimlere “Düşündürerek Güldüren” karikatürler diyoruz.
Ben bu tarz karikatür (yazısız) üretmeyi daha çok seviyorum. Konuşma balonlu dediğimiz komik karikatürlerde çiziyorum. Bu tür karikatürlerde bile elimden geldiğince okuyucunun “tat” alması için çabalıyorum
-Önümüzdeki dönemde yeni projeleriniz var mı?
Mutlaka olacak. Bayraklı Belediyesi ile güzel işlere imza atacağız. 25- 26 Eylülde Portre Karikatür Festivalimiz var. Bayraklı Sevgi Yolu ve 100. Yıl Matematik Parkında olacak. Vatandaşların portrelerini çizip hediye edeceğiz. Ayrıca “Ünlü Yüzlerin” portre karikatürlerinin sergisi açılacak.
Yine Bayraklı Belediyesi ile Sabahattin Ali etkinliği düzenleyeceğiz. Burada Mim Uykusuz karikatürleri, Markopaşa Mizah Dergisi kapakları ve Sabahattin Ali uluslararası portre karikatür sergisi açacağız. “Mizah Dergileri Gerçeği” konulu bir sunumum olacak.
Çocuklarla karikatür atölyelerimiz Ekim ayında başlayacak. Haziran sonuna kadar devam edecek. Özel Apeas Sanatta 8. yılımız olacak. Bayraklı Belediye ile 4 farklı noktada yeni sezona başlayacağız. 2 gün yine ayrı bir ilçede başlamamız söz konusu. Görüşmelerimiz devam ediyor.
Bornova kitap günlerinde 29 Mayıs’ta çocuklarla karikatür atölyesinde olacağım.
Dergi ve gazeteler devam edecek. Öğrencilerimin karikatürlerinden oluşan mizah sayfamız yerel gazetelerde yer alacak. Belki bir çocuk mizah dergisi neden olmasın?
Mustafa Yıldız, Yıldızlı Karikatürler, Pagos Yayınları, 2026
