Yozgat’ın Şefaatli ilçesine bağlı Küçükincirli köyünde, geleneksel pekmez yapımının önemli unsurlarından biri olan “pekmez toprağı” çıkarılıyor. Halk arasında ak toprak ya da pekmez toprağı olarak bilinen, bilimsel adı marn olan özel toprak, pekmeze kendine has lezzetini verirken Türkiye’nin farklı illerine ve yurt dışına gönderiliyor.
"ESKİDEN EKŞİ DERLERDİ"
Toprak sahibi Bünyamin Yalçın, pekmez toprağının bölgede uzun yıllardır kullanıldığını belirterek, “Hemen hemen bizim sülalede en yaşlı benim. Burası Ermenilerden beri kalan bir bağ. Burası dedemden kalan bağ. Bu toprak olmazsa pekmez olmuyor. Bu toprağın ilacı yani. Bunu üzümün üstüne atarlar. Toprak, üzümün suyunu süzer. O suyu pekmezi kaynatır. Bu olmadığı zaman pekmez olmuyor, ekşi oluyor. Eskiden ekşi derlerdi. Toprağı atmadığın zaman ekşi olur. Tarihler boyu bunu kullanırlar” dedi.
"PARAYLA SATILMIYOR"
Küçükincirli köyündeki ocağın çevredeki önemli pekmez toprağı damarlarından birine sahip olduğunu ifade eden Yalçın, toprağın ihtiyaç sahiplerine çoğunlukla ücretsiz verildiğini söyledi. Yalçın, “Fiyatı hemen hemen bedava gibi bir şey. Vatandaşın ihtiyacı, yani sadece pekmezini kaynatacak şekilde alırlar. Para verirlerse verirler, vermezlerse öyle götürür. Pekmezini kaynatır. Parayla satılmıyor yani burası. Allah'tan gelen bir şey. Yerimizden de genellikle parasız veriyoruz” diye konuştu.
KÖYÜN “BEYAZ ALTINI” OLARAK ANILIYOR
Küçükincirli Köyü Muhtarı Yavuz İcik, pekmez toprağının köy açısından önemine dikkat çekerek bu özel toprağı “beyaz altın” olarak nitelendirdi. İcik, “Köyümüzün beyaz altını olarak geçer. Beyaz toprağımız pekmeze öz veren, tadını tuzunu bir araya getiren özellikli bir toprağımız var. Tüm il ve ilçelere bu komple gider. Ta Akdağmadeni'ne kadar gelip alanlar var. Çayıralan, Çekerek, genelde buraya gelirler” ifadelerini kullandı.
TOPRAK GEÇMİŞTE 20 METRE DERİNLİKTEN ÇIKARILIYORDU
Toprak sahibi Fikret Yalçın ise geçmişte pekmez toprağının çıkarılmasının büyük emek gerektirdiğini anlattı. Toprağın yerin 10-20 metre altındaki damarlardan çıkarıldığını belirten Yalçın, günümüzde ise kepçe ve traktörlerin kullanılmasıyla işlerin daha kolay hale geldiğini söyledi. Yalçın, “Bu toprak olmazsa pekmez olmaz. Küçükincirli'nin toprağına hiçbir yerin toprağı da uymaz. Mucur'dan gelen var, Kırşehir'e götüren var. Buradan hurdacılar götürür, orada satarlar. Yerköy, bizim Şefaatli civarı. Tanıdıklar var, Antalya'ya gider. Almanya'ya bile gidiyor. Şehir dışında yaşayanlar alıp götürüyor” dedi.
"BU İŞİ BABALARIMIZ, DEDELERİMİZ YAPARDI"
Geçmişte toprağı çıkarmak için geceler boyunca çalıştıklarını belirten Yalçın, “Bizim aklımız yetmez. Bu işi babalarımız, dedelerimiz yapardı. Bizim aklımız yetmez. Orada hemen hemen 7-8 dönüm var. Şimdi 3 amcam, 3'ümüz birden satıyoruz” ifadelerini kullandı. Yalçın, “Yeraltından tünelle deler giderdik. Ta 10-15 metre, 20 metreden çıkarırdık. Damar damar çıkar bu. Her yerde düz çıkmaz. Bunu çıkarması çok zordur. Şimdi kepçeyle üzerini sıyırıyoruz. Adam buluyoruz. Ondan sonra eşip traktörlere yükleyip geliriz. Eskiden hayvanlarla gelirlerdi. Oralarda araba koyacak, at arabası, normal araba, traktör koyacak yer bulamazdık. Sabaha kadar, gece yarısına kadar lambalarla kazar çıkarırdık. Bu böyle meşakkatli bir iş” diye konuştu.
KİLOSUNA 15-17 LİRA FİYAT BİÇİLİYOR
Pekmez toprağının fiyatının buğdayla aynı seviyede olduğunu belirten Yalçın, “Çinik deriz. Buğdayın çiniği kaç lira, bu da aynı. Şu anda kilosu 15-17 lira arasında” dedi. Eşiyle birlikte uzun yıllardır pekmez toprağı çıkardığını belirten Şengül Yalçın ise toprağın pekmez yapımında nasıl kullanıldığını anlattı. Yalçın, “Toprağı, üzüm olunca toplarız. Çuvallara doldururuz. O topraktan ikişer kapak içine doldurursun. Ezeriz. Süzgeçten geçirdikten sonra suyunu, ocağı ateşleriz. Orada bir kestirme yaparsın. Tam kaynamaya başlar. Tam bölünürken ortadan onları alır, kazanlara doldururuz. Sabaha kadar durur, durulur. Mırılı dibinde kalır, geri toprak. O yüzden alırsın. Yüzünden aldığını pekmez yaparsın, kaynatırsın. O toprağı koymazsan ekşi olur. Mecbur o toprağı koyarız” diye aktardı.
