TMK m. 182 ile düzenlenen İŞTİRAK NAFAKASI: Ebeveynlerin, çocuklarının bakımını, eğitimini, iaşesini sağlama yükümlülüklerini ifade eden düzenlemedir. Çocukların temel ihtiyaçları ve yaşam standartları göz önünde bulundurularak belirlenen bu nafaka türü, çocuğun 18 yaşına kadar (eğitim alıyorsa eğitim bitinceye kadar her durumda 25 yası bitimine kadar) devam eder. Bu nafaka, çocuğun sağlık, eğitim, barınma ve diğer temel ihtiyaçlarını karşılamak için ödenir ve çocuğun haklarını korumayı amaçlamaktadır. İştirak nafakası talep edilmese dahi, hâkim kendiliğinden hükmeder. Bu nafaka türünde de kusur şartı bulunmamaktadır. Yasadan kaynaklanan bir sorumluluğun yerine getirilmesi amaçlanmaktadır.
Ebeveynlerin her ikisinin de çocuğa bakım yükümlülüğü bulunmaktadır. Velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım, sağlı eğitim ve diğer temel giderlerine gücü ile orantılı olarak katılmak zorundadır. Giderler makul sınırlar içinde tutularak, nafaka yükümlüsü eşin de hayatiyetini sürdürebilmesine olanak sağlanması da göz önüne alınır.
KURUL RAPORU
Yoksulluk nafakası alarak geçimini sürdüren eş iştirak nafakası verme yükümlülüğünde değildir. Kendi geçimini sağlamaktan yoksun olacağından, katkı koyması beklenemez. Velayet hakkına sahip olmayan eşin çalışamayacak durumda olduğu sağlık kurulu raporu ile ve gelirinin bulunmadığı soruşturma yazılarıyla anlaşılmış ise ödeme gücü bulunmayan ana ya da babanın iştirak nafakası ile yükümlü tutulması olanaklı olmayacaktır.
Velayet hakkına sahip olan ebeveyn, temyiz kudretine sahip çocuk ve temyiz kudretine sahip olmayan küçüğün kayyımı ya da vasisinin iştirak nafakası talep etme hakkı bulunmaktadır.Boşanma kararının kesinleşmesinden sonra dünyaya gelen çocuklar için de iştirak nafakası talep edilebilir.Evlilik dışı doğan müşterek çocuk varsa bu çocuğun velayetine sahip olan anne de iştirak nafakası talep edebilecektir.Nafaka talepleri için geriye dönük olarak 5 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır ve böylece 5 yıl geriye dönük iştirak nafakası talep edilebilir.
İştirak nafakası ödeme yükümlülüğü; müşterek çocuğun reşit olmasıyla sona erer. Reşit olma; 18 yaşını doldurması, evlenme ile ergin sayılması ya da mahkeme kararı ergin kılınması hallerinden birinin gerçekleşmesiyle olabilir.
İştirak nafakası ödenmezse nafaka alacaklısı, borçlu ikametgahındaki icra dairesine başvurarak icra takibi yoluyla alacağını tahsil edebilir. Nafaka yükümlülüğünü yerine getirmeyen borçlu, alacaklının şikâyetiyle üç aya kadar hapis cezasıyla yaptırıma tabi tutulabilir. Ancak bu süre içinde ödeme yaparsa tahliye edilir.
Nafaka bağlanması koşullarının değişmesi durumunda hakim, talep üzerine nafaka miktarını artırıp, azaltıp veya sonlandırma yetkisine sahiptir. İştirak nafakasına hakim re’sen karar verilebilir ancak, iştirak nafakasının yeniden belirlenmesi, kaldırılması gibi konularda re’sen karar veremez, bunun için talep koşulu aranmaktadır. İştirak Nafakası’na karar verildiği dönemdeki tarafların ekonomik-sosyal durumuyla çocuğun yaşı, eğitimi ile sağlık durumu gibi diğer koşullar da dikkate alınır. Koşulların farklılaşması durumunda taraflardan birinin talebiyle nafaka miktarı aile mahkemesince değiştirilebilir. Nafaka borçlusunun ekonomik durumunda belirgin bir artış ya da azalma olması; nafaka alacaklısı çocuğun eğitim, sağlık yahut barınma giderlerinde artış olması; çocuğun kendisinin gelir elde etmeye başlaması gibi nedenlerle nafakanın yeniden belirlenmesi ya da kaldırılması bu değişikliğe neden olabilecektir.
Arabulucu Avukat - NURDAN HERİS
