AHMET BUĞRA TOKMAKOĞLU – EGE TELGRAF/ İzmir’de yağmur başlayınca deniz kıyısına gitme düşüncesi genellikle erteleniyor. Oysa Bornova’nın ara sokaklarından birinde, denize kilometrelerce uzakta olmasına rağmen insanı eski limanlara, okyanuslara ve unutulmuş gemilere götüren sıra dışı bir kapı bulunuyor. Erzene Mahallesi’ndeki Arkas Deniz Tarihi Merkezi, dışarıdaki gri havayı birkaç dakika içinde denizcilik tarihinin renkli dünyasına dönüştürüyor. Merkezin bulunduğu yapı da sergilenen eserler kadar dikkat çekici. Geçmişi 1800’lü yıllara kadar uzanan tarihî köşk, İzmir’in Levanten mimarisinden izler taşıyor.
İKİ ASIRLIK BİR KÖŞKE GİRİYORSUNUZ
Arkas ailesinin geçmişte yaşadığı köşk, Bornova’daki tarihî konutların gösterişli örneklerinden biri olarak biliniyor. Yapı, restore edilmesinin ardından 2012 yılında Deniz Tarihi Merkezi olarak ziyarete açıldı. Köşkün dış cephesinden odalarına kadar uzanan tarihî atmosfer, içerideki gemi modelleriyle birleştiğinde ziyaretçiyi klasik bir müze salonundan çok başka bir dönemin evine götürüyor. Merkezde sergilenen koleksiyonun temeli, Lucien Arkas’ın 30 yılı aşkın süre boyunca bir araya getirdiği denizcilik eserlerine dayanıyor. Gemi maketleri, deniz temalı tablolar, eski gemi parçaları, haritalar ve denizcilikte kullanılan araçlar köşkün farklı bölümlerinde sergileniyor. Koleksiyon yalnızca objeleri yan yana sıralamakla kalmıyor; deniz ulaşımının ve gemi yapımının binlerce yıl içerisindeki değişimini de görünür hâle getiriyor.
BİR ODADA ANTİK ÇAĞ, DİĞERİNDE EFSANE GEMİLER
Merkezdeki tarih yolculuğu milattan önceki dönemlerden başlayarak 20. yüzyıla kadar uzanıyor. Farklı çağlara ait deniz taşıtları, ayrıntılı maketler üzerinden incelenebiliyor. Maketlerin yelkenleri, güverteleri, direkleri ve gövdeleri gerçeğine bağlı kalınarak küçük ölçekte hazırlanmış. Bazı gemilere yakından bakıldığında aylar süren el işçiliğinin en küçük ayrıntılara kadar işlendiği fark ediliyor. Savaş gemilerinden ticaret gemilerine, yelkenlilerden denizcilik tarihinde iz bırakmış özel taşıtlara kadar uzanan koleksiyon, yalnızca deniz meraklılarına hitap etmiyor. Tarihî olayları ve deniz kahramanlarını anlatan tablolar, gemilerin ait olduğu dönemleri daha iyi anlamayı sağlıyor. Böylece ziyaretçiler yalnızca bir makete değil, o geminin taşıdığı hikâyeye de bakıyor. Merkezdeki gemi antikaları bölümünde geçmiş dönemlerde kullanılan ölçüm araçları, pusulalar, seyir gereçleri ve farklı denizcilik objeleri görülebiliyor. Gemicilik haritaları ve süngerci takımları gibi eserler ise Ege kıyılarındaki deniz yaşamının yalnızca ulaşım ve savaşlardan ibaret olmadığını hatırlatıyor.
İZMİR’İN LİMAN KENTİ HAFIZASI
Arkas Deniz Tarihi Merkezi’nin İzmir’de bulunması tesadüf değil. Yüzyıllar boyunca Akdeniz’in önemli ticaret merkezlerinden biri olan kent, gelişimini büyük ölçüde limanına ve deniz bağlantılarına borçlu. Bornova ve Buca’daki Levanten köşklerinin önemli bir bölümü de İzmir’in deniz ticaretiyle büyüdüğü yıllarda inşa edildi. Deniz yoluyla kente gelen tüccarlar ve aileler, bu bölgelerde dönemin mimari anlayışını yansıtan yapılar oluşturdu. Merkezin bulunduğu köşk, İzmir’in liman geçmişi ile Bornova’nın tarihî yaşam kültürünü aynı çatı altında buluşturuyor. Dışarıdaki yağmur pencerelere vururken eski bir geminin maketi önünde durmak, ziyaretçiye Ege’de fırtınaya yakalanmış yelkenlileri düşünme fırsatı veriyor. Bu yönüyle merkez, hızlıca dolaşılıp çıkılan bir sergi alanından çok ayrıntılara yaklaştıkça yeni hikâyeler açan bir keşif rotasına dönüşüyor.
FOTOĞRAF ÇEKMEK İSTEYENLERE
Gemi maketlerinin ince işçiliği, tarihî köşkün odaları ve deniz temalı tablolar fotoğraf meraklıları için de etkileyici görüntüler sunuyor. Ancak eserlerin korunması amacıyla çekim kuralları dönemsel olarak değişebilir. Fotoğraf veya video çekmeden önce görevlilerden bilgi alınması gerekiyor. Çocuklu aileler için de merkez öğretici bir rota oluşturuyor. Gemilerin yüzyıllar içerisindeki değişimini maketler üzerinden görmek, denizcilik tarihini kitap sayfalarından çıkarıp daha anlaşılır hâle getiriyor. Ziyaret süresi, eserlerin ne kadar ayrıntılı incelendiğine göre değişiyor. Koleksiyonu acele etmeden görmek isteyenlerin en az bir saat ayırması daha iyi bir deneyim sağlayabilir.
TOPLU TAŞIMA İLE ULAŞIM MÜMKÜN
Arkas Deniz Tarihi Merkezi pazartesi günleri dışında haftanın her günü 10.00 ile 18.00 saatleri arasında ziyaret edilebiliyor. Resm, ziyaretçi sayfasında merkezin tüm ziyaretçilere ücretsiz olduğu belirtiliyor. Ancak ziyaret günlerinde veya giriş sisteminde değişiklik yaşanabileceği için gitmeden önce çevrim içi bilet sayfasının kontrol edilmesi faydalı olabilir. Okul grupları ve rehberli ziyaretler için önceden rezervasyon yapılması gerekiyor. Bireysel ziyaretçilerin de yoğun dönemlerde yer durumunu çevrim içi sistem üzerinden kontrol etmesi öneriliyor. Merkez, Erzene Mahallesi 80. Sokak No:28 Bornova adresinde bulunuyor. Bornova Metro İstasyonu’ndan köşke yürüyerek ya da kısa bir toplu taşıma bağlantısıyla ulaşılabiliyor. Özel araçla gelenlerin Bornova merkezindeki otopark durumunu önceden değerlendirmesi gerekiyor. Yağmurlu günlerde çevredeki trafik ve park yoğunluğu artabiliyor.
