Erzurum'da tespih ustaları Cengizhan Çelik ve Kadir Polat, farklı işleme tekniklerini bir araya getirerek tespihleri ince işçilikle hazırlıyor. Oltu taşı, kuka ve fildişi gibi materyaller üzerinde çalışan ustalar, gümüş ve altın işlemelerle her ürüne farklı bir tasarım kazandırıyor.
Yakutiye ilçesi Pelit Meydanı'ndaki atölyelerinde üretim yapan iki usta; yarma, çakım, nokta işçiliği, telkâri, oymacılık, gravür, firuze ve mercan sanatlarını tespih yapımında kullanıyor. Tasarımına göre üretimi 4 gün ile 1 ay arasında süren tespihlerin fiyatları 50 bin ila 100 bin lira arasında değişiyor. Ürünlerin bazıları ise henüz yapım aşamasındayken müşterilere satılıyor.
TESPİHİN HER TANESİNDE YÜZLERCE NOKTADA İNCE İŞÇİLİK
Atölyede hazırlanan tespihlerin işlenme sürecinde her bir tane üzerinde müşterinin isteğine göre 500 ila 900 arasında delik açılıyor. Bu deliklerin her biri gümüş veya altın materyallerle tek tek dolduruluyor.
33 taneden ve bir imameli bölümden oluşan tespihlerde on binlerce noktada ince işçilik gerçekleştiriliyor. Ustalar, kullanılan materyali ve işleme tekniğini müşterinin talebine ve tespihin tasarımına göre belirliyor.
"TÜRKİYE'DE, HATTA DÜNYADA TEK ATÖLYEYİZ"
Tespih yapımına 9 yaşında başladığını ve yaklaşık 24 yıldır bu alanda çalıştığını belirten 33 yaşındaki Cengizhan Çelik, atölyede farklı materyaller üzerinde çeşitli işleme tekniklerini uyguladıklarını söyledi.
Oltu taşı, kuka ve fildişi gibi malzemelerin yanı sıra gümüş ve altın işlemeler kullandıklarını anlatan Çelik, üretim sürecinin tespihin modeline göre değiştiğini belirtti. Yarma ve çakım sanatını aynı atölyede bir araya getirdiklerini ifade eden Çelik, şu açıklamada bulundu: "Tespihin genel olarak yarma, çakım sanatı, firuze sanatı, işte ivory dediğimiz diş tespihler, Oltu taşı, kuka, hepsine gümüş işleme yapıyoruz. Genel olarak gümüş ve altın materyaller olmak başta olmak üzere fildişi, kuka, Oltu taşı, bu materyallere çalışıyoruz. Ortalama tespihin modeline göre bir hafta süren de var, bir ay süren de var, 4 gün süren de var. Biz her iki sanatın da aslında ortak temsilcisiyiz. Yarma sanatını da icra eden birçok ustamız, çakım sanatını da icra eden birçok ustamız var ama ikisini birleştiren şu anda Türkiye'de, hatta dünyada tek atölyeyiz, tek ekibiz. Yapım aşamasında attığımız videolar dâhilinde aynı gece giden ürün bile var daha bitmeden. Yani o gece giden de var. Bittikten sonra görüp o şekilde alanlar da var ama hemen gidiyor genellikle. Yani şöyle söyleyeyim, bunu Türkiye'de değil, dünyada uzaya çıkalım, farklı yaşam formlarını bulup, onlara soralım, şu anda bu iki sanatı aynı anda icra edebilen başka bir temsilci yok şu an"
TESPİHLERİN ÜRETİMİ 4 GÜN İLE 1 AY ARASINDA SÜRÜYOR
Cengizhan Çelik, her tespihin modeline göre farklı bir çalışma süreci gerektirdiğini belirtti. Bazı ürünlerin 4 günde tamamlandığını, bazılarının ise bir ay süren işçilik istediğini aktaran Çelik, yapım aşamasında paylaşılan görüntüler üzerinden de müşterilerin ürünlere ilgi gösterdiğini söyledi.
Usta, bazı tespihlerin henüz tamamlanmadan satıldığını, bazılarının ise bitmiş hâli görüldükten sonra satın alındığını ifade etti.
"BİRÇOK SANATI AYNI ANDA İCRA EDİYORUZ"
Yaklaşık 17 yıldır tespih sektöründe çalışan 30 yaşındaki Kadir Polat da Cengizhan Çelik ile birlikte üretim yaptığını belirtti. Atölyede yalnızca nokta işçiliği değil, birçok farklı sanat dalının uygulandığını söyleyen Polat, kullanılan teknikleri ve materyalleri anlattı.
Ağırlıklı olarak fildişi üzerinde çalıştıklarını ifade eden Polat, Oltu taşı ve kuka tespihler de ürettiklerini belirterek şunları söyledi: "Şu anda da Cengizhan Çelik ile beraber çalışıyorum. Sanat çeşitliliğimiz birden fazla var. Sanat çeşitliliği sadece nokta işçiliği değil; nokta işçiliği, yarma işçiliği, telkâri sanatı, firuze, mercan sanatı, oymacılık, gravür işçiliği, birçok sanat çeşitliliğimiz mevcut. Ağırlıklı olarak şu an fildişi, yani ivory diye bilinen fildişi üzerinde işleme yapıyoruz. Yarma ve çakım işçiliği, telkâri işçiliği yapıyoruz. Onun dışında Oltu taşı ağırlıklı tespihlerimiz var, kuka tespihlerimiz var. Şu an sadece bu üç materyali çalışıyoruz. Gümüş olarak çalışıyoruz, gümüş ve altın olarak çalışıyoruz. Onun dışında materyal çalışmıyoruz şu anda. Şöyle birçok tespih yapım ustası tabii ki var, hepsi kıymetli bizler için ama şu an dediğiniz gibi bulunduğumuz ortam Türkiye'nin en kapsamlı sanat atölyesidir. Yani aynı anda bir ve birden fazla sanatın bir arada bulunduğu atölyedir. Yarma sanatı, telkâri sanatı, nokta sanatı ve bunun gibi birçok sanatın aynı anda döndüğü bir yerdeyiz şu anda ve birçok sanatı kendimiz icra ediyoruz. Baştan sona bütün aşamalarını kendimiz yapıyoruz"
50 BİN İLA 100 BİN LİRA ARASINDA FİYATLA SATILIYOR
Erzurum'daki atölyede hazırlanan tespihlerin fiyatları 50 bin ila 100 bin lira arasında değişiyor. Üretim süresini ve işçilik yoğunluğunu tasarımın belirlediği ürünlerde, her bir tane üzerinde yüzlerce noktaya müdahale ediliyor.
Ustalar, farklı sanat dallarını aynı üretim sürecinde buluşturarak tespihleri müşterilerin taleplerine göre baştan sona kendileri hazırlıyor.
