Türk araştırmacılar, balın hangi bitkilerden üretildiğini tespit etmek ve Türkiye'nin dijital milli polen bankasını oluşturmak amacıyla yapay zeka destekli yeni bir sistem geliştiriyor. Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), Ankara Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi işbirliğiyle yürütülen "AutoPol: Otomatize Polen Tanımlama ve Flora Takip Sistemi Geliştirilmesi" başlıklı proje, TÜBİTAK 1001 Programı kapsamında destekleniyor. ODTÜ Robotik ve Yapay Zeka Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi (ROMER) araştırmacılarının da görev aldığı çalışma kapsamında, sahadan toplanan polen örnekleri otomatik tarama ve odaklama özelliklerine sahip mikroskoplarla görüntülenecek ve dijital ortama aktarılacak. Geliştirilecek teknolojiyle bal örneklerindeki polenler analiz edilerek ürünlerin hangi bitkilerden elde edildiği belirlenecek. Özellikle belirli bitkilerden üretildiği belirtilen balların bu özellikleri taşıyıp taşımadığı da incelenebilecek.
UZMANLARIN İŞ YÜKÜ AZALTILACAK
Proje kapsamında geliştirilecek otomatik mikroskop sistemi ve görüntü işleme teknolojileriyle polen analizlerinin daha hızlı ve standart bir şekilde yapılması hedefleniyor. Böylece uzmanların mikroskop altında polenleri tek tek incelemesini gerektiren uzun süreçlerin kısaltılması amaçlanıyor. Sahadan elde edilecek polen örneklerinin incelenmesiyle bölgesel bitki örtüsüne ilişkin veriler de toplanacak. Oluşturulacak veri tabanının biyolojik çeşitlilik ve çevresel değişimlerle ilgili bilimsel araştırmalara katkı sunması bekleniyor. ODTÜ Robotik ve Yapay Zeka Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi (ROMER) araştırmacısı ve projenin yürütücüsü Dr. Babür Erdem, Anadolu Ajansı muhabirine yaptığı açıklamada çalışmanın üç üniversitenin ortaklığıyla sürdürüldüğünü belirtti. Arıcılıktan elde edilen en değerli ürünün bal olduğunu ifade eden Erdem, Türkiye'nin dünya bal üretiminde üçüncü sırada bulunduğunu söyledi. Piyasada tağşişli veya sahte ballarla karşılaşılabildiğine dikkat çeken Erdem, bu sorunun tespitinde en kesin yöntemin polen analizi olduğunu belirtti. Ancak mevcut analizlerde uzmanların inceleme için uzun zaman harcadığını vurguladı. Geliştirilen sistemde yapay zekanın kullanılacağını aktaran Erdem, "Bu noktada biz işin içerisine yapay zekayı dahil ederek balın içerisinde bu polenleri, mikroskoba koyduğumuz örneklerdeki polenleri otomatik olarak belirlemeyi amaçlıyoruz. Yani mekanik sistemleri ve yapay zekayı bir arada kullanarak mikroskoba örneğimizi koyacağız. Yapay zeka, örnek üzerinde mikroskobun altında otomatik olarak tarama yapacak ve otomatik olarak içindeki polen türlerini, polen sayısını bize bir dokümantasyon olarak sunacak. Bunun sonucunda da hızlı bir şekilde o balın gerçekliği hakkında konuşmamız mümkün olacak" diye aktardı.
TÜRKİYE’NİN POLEN VERİ BANKASI OLUŞTURULACAK
Projenin bir diğer hedefinin Türkiye'ye ait dijital polen veri bankası oluşturmak olduğunu belirten Erdem, polenlerin görüntülenmesi sırasında aynı zamanda bir arşiv meydana getirileceğini ifade etti. Oluşturulacak bankanın hem gerçek polenleri içeren preparatlardan hem de polen görüntülerinden oluşan dijital verileri kapsayacağını aktaran Erdem, projenin Türkiye'de ilk olma özelliği taşıdığını belirterek, "Yani milli bir dijital polen veri bankası da oluşturmak bu projenin amaçlarından bir tanesi. Projemiz, Türkiye'de ilk olma özelliği taşıyor" dedi. Dünyada benzer çalışmaların bulunduğunu ancak Türkiye'de henüz bir polen veri bankasının oluşturulmadığını kaydeden Erdem, projenin ilerleyen aşamalarında farklı alanlarda da kullanılabileceğini dile getirdi.
SİSTEM NERELERDE KULLANILACAK?
Erdem, projenin ilerleyen süreçlerinde havadaki polenlerin de toplanıp analiz edilmesinin planlandığını belirtti. Bu çalışmaların balın hangi bitkiden elde edildiğinin tespit edilmesinin yanı sıra çeşitli alerjenlere karşı önlem alınması ve hava kalitesinin belirlenmesi gibi konularda da katkı sağlayabileceğini ifade etti.
SAHTE BAL TESPİTİ DAHA HIZLI YAPILABİLECEK
Geliştirilen teknolojinin özellikle bal sahteciliğiyle mücadelede sağlayabileceği kolaylıklara değinen Erdem, sistemin bakanlıklar ve özel laboratuvarlar tarafından kullanılabileceğini söyledi. Mevcut yöntemde bir bal örneğinin incelenmesi için uzman görevlendirilmesi ve uzun süreli analiz yapılması gerektiğini belirten Erdem, yeni sistemde ise örneğin mikroskoba yerleştirilmesinin ardından işlemlerin otomatik olarak yürütüleceğini kaydetti. Erdem, sistemin çalışma biçimini ve sağlayacağı kolaylığı, "Bu projenin sonucunda hızlı bir şekilde bal örneklerini incelemek isteyen bakanlık veya özel laboratuvarlar olabilir. Bir bal örneğini alıp incelemek istediklerinde bir uzman çalıştırmaları gerekecekti. Ancak proje sayesinde bir balı alacak, o balın içerisindeki polenleri izole edip mikroskoba koyduktan sonra gerisini tamamen otomatik olarak yapacak, yani tamamen gerisini makinelere bırakıyor. Burada bir uzman gereksinimini ve o uzmanının bunu yapmak için vereceği saatleri ortadan kaldırmış oluyoruz. Çok hızlı bir şekilde, çok daha kesin sonuçla ne diyeceğiz? Bu bal gerçektir veya sahtedir deme olasılığımız ortaya çıkacak." ifadeleriyle aktardı.
