AHMET BUĞRA TOKMAKOĞLU - EGE TELGRAF/ İzmir’de deniz sezonu geride kalmış olabilir ancak denizle kurulacak bağ yalnızca sahilde yürümekle sınırlı değil. Bornova’nın eski Levanten yerleşim bölgesinde bulunan Arkas Deniz Tarihi Merkezi, ziyaretçilerini denizin ortasına çıkmadan binlerce yıllık bir yolculuğa davet ediyor. Dışarıdan bakıldığında tarihî bir Bornova evi gibi görünen yapının kapısından içeri girildiğinde farklı çağlara ait gemiler, pusulalar, dümenler, denizcilik araçları ve tablolarla karşılaşılıyor. Üç kata yayılan koleksiyon, MÖ 1000’li yıllardan 20’nci yüzyıla kadar gemilerin nasıl değiştiğini gösteriyor. Kürekle hareket eden ilk deniz araçlarından büyük yelkenlilere, savaş gemilerinden buharlı vapurlara uzanan teknolojik dönüşüm, ayrıntılı maketler üzerinden izlenebiliyor.
BİR GEMİYİ KÜÇÜLTÜP SALONA YERLEŞTİRMİŞLER
Merkezde sergilenen gemi modelleri, uzaktan bakıldığında basit birer oyuncak gibi görünmüyor. Güvertedeki halatlardan toplara, yelkenlerden küçük filikalara kadar gemilerin hemen her ayrıntısı ölçeklerine uygun biçimde hazırlanmış durumda. Koleksiyonda 112 gemi maketi, 127 parça gemi antikası ve deniz temasını işleyen 123 tablo bulunduğu belirtiliyor. Eserler, Arkas Holding Yönetim Kurulu Başkanı Lucien Arkas tarafından 30 yılı aşkın bir sürede oluşturulan denizcilik koleksiyonunun bir bölümünü meydana getiriyor. Maketlerin yanında yer alan bilgi metinleri, gemilerin hangi dönemde kullanıldığını ve tarihte nasıl bir rol üstlendiğini anlatıyor. Bu nedenle merkez yalnızca denizcilik meraklılarına değil, çocuklarıyla öğretici bir gezi yapmak isteyen ailelere de hitap ediyor.
BANDIRMA VAPURU VE NUSRET’İ YAKINDAN GÖRÜN
Merkezde Türk ve dünya denizcilik tarihinin sembol hâline gelen çok sayıda geminin modeli bulunuyor. Mustafa Kemal Paşa’yı 19 Mayıs 1919’da Samsun’a taşıyan Bandırma Vapuru, Çanakkale Savaşı’nın seyrini değiştiren Nusret Mayın Gemisi, Yavuz ve Midilli gibi Osmanlı donanmasının önemli gemileri bu koleksiyon içinde görülebiliyor. İngiliz Kraliyet Donanması’nın tarihî gemisi HMS Victory ve araştırmacı Jacques-Yves Cousteau ile özdeşleşen Calypso da koleksiyondaki dikkat çekici modeller arasında yer alıyor. İstanbul’da yıllarca yolcu taşıyan Paşabahçe Vapuru gibi gündelik hayatın hafızasında yer etmiş gemiler de tarihî savaş gemilerinin yanında kendine yer buluyor. Çocuklar ders kitaplarında yalnızca adını gördükleri gemileri üç boyutlu modeller üzerinden inceleyebilirken yetişkinler de Türkiye’nin yakın tarihindeki önemli olayları farklı bir açıdan yeniden hatırlayabiliyor.
KAPIDA DEV BİR DÜMEN KARŞILIYOR
Merkezin giriş katında ziyaretçileri pusulasıyla birlikte sergilenen büyük bir dümen takımı karşılıyor. Gemi maketleriyle başlayan rota, üst katlara çıkıldıkça farklı dönemlere ve denizcilik teknolojilerine doğru ilerliyor. Ahşap merdivenlerle ulaşılan üst katlarda 17’nci yüzyıldan 20’nci yüzyıla uzanan gemiler ve denizcilik araçları görülebiliyor. Maketlerin arasına yerleştirilen deniz temalı tablolar, ziyaretçilerin yalnızca gemi teknolojisini değil, denizin resim sanatındaki değişen anlatımını da izleyebilmesini sağlıyor. Dixon, Molsted, Roux ve Sami Yetik gibi Türk ve yabancı ressamların eserleri, deniz savaşlarından liman görüntülerine kadar farklı sahneleri koleksiyona taşıyor.
BİNA DA SERGİLENENLER KADAR TARİHİ
Arkas Deniz Tarihi Merkezi 2012 yılında kapılarını açtı. Koleksiyonun sergilendiği üç katlı tarihî yapı, müzeye dönüştürülmeden önce Arkas ailesi tarafından ev olarak kullanılıyordu. Bu nedenle ziyaret sırasında yalnızca vitrinlerdeki eserlere değil, binanın yüksek tavanlarına, ahşap merdivenlerine, pencerelerine ve eski ev düzenine de dikkat etmek gerekiyor. Bornova’nın geçmişte Levanten ailelerin köşkleri ve bahçeleriyle şekillenen mimari kimliği, merkezin odalarında hâlâ hissedilebiliyor. Müze gezisi böylece iki farklı hikâyeyi aynı anda anlatıyor. Bir yanda denizlerin üzerinde değişen gemiler, diğer yanda İzmir’in eski banliyö yaşamından günümüze kalan tarihî bir ev bulunuyor.
OYUNCAK DEĞİL TARİH DERSİ
Gemi maketlerinin ayrıntılı ve renkli yapısı, merkezi özellikle çocuklar açısından ilgi çekici hâle getiriyor. Ancak koleksiyondaki parçaların oyuncak olmadığı ve eserlere dokunulmaması gerektiği gezi öncesinde çocuklara anlatılmalı. Maketler üzerinden yelkenli gemilerin rüzgârla nasıl hareket ettiği, buharlı makinelerin deniz ulaşımını nasıl değiştirdiği veya savaş gemilerinin neden farklı biçimlerde tasarlandığı konuşulabilir. Merkezde geçirilecek süre ziyaretçinin ilgisine göre değişse de eserleri ayrıntılı incelemek isteyenler için en az bir ila iki saat ayrılması daha rahat bir gezi sağlayabilir.
GİRİŞ TAMAMEN ÜCRETSİZ
Arkas Sanat’ın güncel ziyaret sayfasında Arkas Deniz Tarihi Merkezi’nin tüm ziyaretçilere ücretsiz olduğu açıkça belirtiliyor. Merkeze bireysel ziyaret için tam veya indirimli bilet satın alınması gerekmiyor. İnternette merkezin ücretli olduğuna ilişkin eski veya hatalı bilgilerle karşılaşılabiliyor. Ancak kurumun resmî ziyaret sayfasında Deniz Tarihi Merkezi için güncel uygulamanın ücretsiz olduğu aktarılıyor. Okul gruplarının ise ziyaret öncesinde rezervasyon yaptırması gerekiyor. Kalabalık grupla gitmeyi planlayanların da merkezle iletişime geçerek uygun saat hakkında bilgi alması kapıda yaşanabilecek yoğunluğu önleyebilir.
HANGİ GÜNLER AÇIK?
Arkas Deniz Tarihi Merkezi pazartesi günleri kapalı bulunuyor. Salı, çarşamba, perşembe, cuma, cumartesi ve pazar günleri 10.00 ile 18.00 saatleri arasında ziyaret edilebiliyor. Ramazan Bayramı’nın birinci günü ile Kurban Bayramı’nın birinci ve ikinci günlerinde merkez kapalı tutuluyor. Resmî tatiller, bakım çalışmaları veya özel programlar nedeniyle saatlerde değişiklik yapılabileceğinden yola çıkmadan önce güncel duyuruların kontrol edilmesi yararlı olabilir. Merkezle 0232 342 10 11 numaralı telefon üzerinden iletişim kurulabiliyor. Adres bilgisi ise Erzene Mahallesi, 80. Sokak No:28, Bornova olarak veriliyor.
METRODAN İNİP BORNOVA’YA YÜRÜYÜN
Toplu taşımayla gelecek ziyaretçiler İzmir Metrosu’nun Bornova istasyonunda inebilir. Merkez, Bornova’nın tarihî yerleşim bölgesinde bulunduğu için metrodan indikten sonra yürüyerek veya çevredeki kısa mesafeli otobüs bağlantılarıyla ulaşım sağlanabiliyor. Evka 3 Metro, Bornova Metro ve Halkapınar Metro yönlerinden geçen 330, 365, 498, 515 ve 559 numaralı ESHOT hatları da tarihî Bornova çevresine ulaşmak için değerlendirilebiliyor. En uygun durak, başlangıç noktasına göre değişeceği için ESHOT’un “Nasıl Giderim” uygulamasına merkezin açık adresinin yazılması gerekiyor. Geziyi uzatmak isteyenler Arkas Deniz Tarihi Merkezi’nin ardından Bornova’nın eski sokaklarını, Büyükpark çevresini ve yakınındaki tarihî köşkleri kapsayan kısa bir yürüyüş rotası oluşturabilir.
