AHMET BUĞRA TOKMAKOĞLU - EGE TELGRAF/ Bornova’nın kalabalık yolları, sanayi siteleri ve yüksek binaları arasında İzmir’in bilinen tarihini binlerce yıl geriye götüren bir alan bulunuyor. Yeşilova Höyüğü, kent merkezindeki sıradan bir arazinin altında yaklaşık 8 bin 500 yıllık bir yaşamın izlerini saklıyor. İzmir’in bilinen en eski yerleşim alanı olarak kabul edilen höyükteki kazılar 2005 yılından bu yana sürdürülüyor. Toprağın altından çıkarılan ev kalıntıları, taş aletler, mutfak izleri, süs eşyaları ve hayvan kemikleri; kentin ilk sakinlerinin nasıl yaşadığını gözler önüne seriyor. Bugün bu kalıntılar yalnızca arkeologların çalışabildiği kapalı bir kazı alanında tutulmuyor. Ziyaretçi merkezi, sergi alanları ve yeniden oluşturulan Neolitik köy sayesinde binlerce yıl önceki yaşam herkesin anlayabileceği bir deneyime dönüştürülüyor.
İLK İZMİRLİLER ÇİPURA VE MİDYE YİYORDU
Yeşilova Höyüğü’nde yürütülen 2026 yılı kazılarında, İzmir’in ilk yerleşik topluluğunun gündelik yaşamına ilişkin dikkat çekici bulgular ortaya çıkarıldı. Bulgulara göre bölgede yaşayan insanlar çipura ve midye tüketiyor, balıkçılık faaliyetlerini birlikte yürütüyordu. Yerleşimde buğday, arpa ve mercimek yetiştirildiği; koyun, keçi ve sığır gibi hayvanların beslendiği belirlendi. Üzüm ve incir üretimi yapılırken uzak bölgelerden getirilen obsidyen ve yeşim taşı gibi ham maddeler de çeşitli aletlerin üretiminde kullanılıyordu. Aradan 8 bin 500 yıl geçmiş olmasına rağmen balık, üzüm, incir ve ortak sofralarla şekillenen bu yaşamın bugünkü Ege kültürüne şaşırtıcı biçimde benzediği görülüyor.
SÜRME ÇEKİYOR, TAKI TAKIYORLARDI
Kazılarda bulunan küçük kaplar, taşlar ve süs eşyaları, ilk İzmirlilerin yalnızca barınma ve beslenmeyle ilgilenmediğini gösteriyor. Bölgede yaşayan insanların sürme kullandığı ve farklı takılarla süslendiği tespit edildi. Üretim sırasında kırılan veya kullanım ömrünü tamamlayan eşyaların ise doğrudan çöpe atılmadığı belirlendi. Bazı parçaların yeniden işlenmesi, farklı amaçlarla kullanılması ve gündelik yaşama tekrar kazandırılması, binlerce yıl önce yaşayan topluluğun bugün “geri dönüşüm” olarak adlandırılan anlayışa sahip olduğunu ortaya koyuyor. Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin, topluluğun bugünkü İzmirlilerle benzerliğine dikkat çekerek, “Günümüzdeki İzmirlilerle belki benzeşen en önemli özellikleri barışı seviyorlar. Hiç savaş araç gereçleri yok” ifadelerini kullandı.
EVLER AYRIYDI, MUTFAKLAR ORTAKTI
Yeşilova’da yaşayan topluluk birbirinden bağımsız, kırma çatılı evlerde kalıyordu. Ancak herkesin ayrı bir evde yaşaması, komşularından kopuk olduğu anlamına gelmiyordu. Yemek hazırlama alanlarının ortak kullanıldığı, balığa birlikte çıkıldığı ve üretimin dayanışma içerisinde gerçekleştirildiği belirlendi. Yaklaşık 70 bin metrekarelik geniş bir alana yayılan yerleşimde en az 500 kişinin yaşamış olabileceği değerlendiriliyor. Kazılarda savaş araçlarına rastlanmaması da topluluğun yaşam biçimine ilişkin önemli bir ipucu sunuyor. Ayrı evlerde özgürce yaşayan ancak mutfakta, üretimde ve balıkçılıkta bir araya gelen ilk İzmirliler, örgütlü ve barışçıl bir toplum görüntüsü çiziyor.
YALNIZCA CAMIN ARDINDAN BAKILMIYOR
Yeşilova Höyüğü Ziyaretçi Merkezi, klasik müze düzeninden farklı bir deneyim sunuyor. Yaklaşık 4 bin 200 metrekarelik kapalı alanda ziyaretçi merkezi, sergi bölümleri, kazı evi ve arkeoloji çalışmalarında kullanılan alanlar bulunuyor. Merkezin açık bölümünde ise Neolitik Dönem’de kullanılan yapıların benzerleriyle oluşturulmuş bir köy yer alıyor. Çocuklar bu alanda binlerce yıl önceki evlerin nasıl göründüğünü, insanların hangi araçları kullandığını ve günlük işlerini nasıl gerçekleştirdiğini daha kolay anlayabiliyor. Yaş gruplarına göre hazırlanan ziyaret programlarında arkeoloji parkında kazı deneyimi, Neolitik köyde zaman yolculuğu ve uzman rehberliğinde alan gezileri bulunuyor. Programların süresi ve katılımcı sayısı seçilen ziyaret türüne göre değişiyor.
YANINDA BİR DE “İZMİR’İN TROYASI” VAR
Yeşilova Höyüğü’nün hemen yakınındaki Yassıtepe’de sürdürülen kazılar, bölgedeki yaşamın sonraki dönemlerine ilişkin yeni bilgiler ortaya çıkarıyor. Yassıtepe’de yaklaşık 5 bin yıl önce surlarla çevrili, tapınakları, depoları, üretim alanları ve atölyeleri bulunan planlı bir kentin izleri bulundu. Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin, alanın taşıdığı önem nedeniyle Yassıtepe’yi “İzmir’in Troya’sı” olarak tanımladı. On dört yaşından büyük ziyaretçiler için hazırlanan kapsamlı programda Yeşilova Höyüğü, ziyaretçi merkezi, Neolitik köy ve Yassıtepe aynı rota içerisinde gezilebiliyor. Bu programın azami süresi 90 dakika olarak belirtiliyor.
GİRİŞ ÜCRETİ ALINMIYOR AMA RANDEVUSUZ GİTMEYİN
Yeşilova Höyüğü Ziyaretçi Merkezi ve Yassıtepe Höyüğü ücretsiz ziyaret edilebiliyor. Geziler kazı ekibinde görev yapan uzmanların rehberliğinde, belirlenen program ve gruplar doğrultusunda gerçekleştiriliyor. Merkezin resmî sayfasında ziyaretlerin randevuyla ve arkeolog rehberliğinde gruplar hâlinde yapıldığı belirtiliyor. Bu nedenle ziyaretçilerin açık olduğu bilgisine güvenerek doğrudan kapıya gitmesi yerine önceden iletişim kurması gerekiyor. Randevu ve güncel ziyaret bilgileri 0534 278 61 84 numaralı telefondan veya [email protected] adresinden öğrenilebiliyor. Kazı evi için Bornova Belediyesinin 0232 999 29 29 numaralı hattının 5402 dâhilisi de kullanılabiliyor. Merkezin haftanın yedi günü ziyarete açık olduğu belirtilse de kazı çalışmaları, grup programları veya özel etkinlikler nedeniyle uygun saatler değişebiliyor. Kesin ziyaret günü ve saatinin randevu sırasında teyit edilmesi gerekiyor.
BORNOVA METRO’DAN TEK OTOBÜSLE GİDİLİYOR
Yeşilova Höyüğü Ziyaretçi Merkezi, Bornova ilçesinin Karacaoğlan Mahallesi’nde bulunuyor. Özel araç kullanmadan gitmek isteyenler İzmir Metrosu ile Bornova Metro İstasyonu’na ulaşabilir. Bornova Metro ile Yeşilova Mahallesi arasında ring seferi yapan 259 numaralı ESHOT hattının güzergâhında doğrudan “Yeşilova Höyüğü” isimli durak bulunuyor. Otobüsten bu durakta inilerek ziyaretçi merkezine ulaşılabiliyor. Bornova Metro ile Kemer Aktarma Merkezi arasında çalışan 59 numaralı hat da Yeşilova Höyüğü durağından geçiyor. Güncel hareket saatleri ve durak bilgileri değişebileceği için yolculuk öncesinde ESHOT’un resmî internet sitesi veya mobil uygulaması kontrol edilmeli. Adres bilgisi bazı kaynaklarda Karacaoğlan Mahallesi 6253 Sokak No:15, merkezin güncel sayfasında ise 4076 Sokak sonu şeklinde yer alıyor. Navigasyonda doğrudan “Yeşilova Höyüğü Ziyaretçi Merkezi” araması yapmak ve randevu sırasında ulaşım tarifini teyit etmek adres karışıklığını önleyebilir.
