Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), küresel gıda fiyatlarının lojistikte yaşanan aksamalar ve olumsuz hava koşullarının arz endişelerini artırmasıyla eylülde Kasım 2022'den bu yana en yüksek seviyeye çıktığını açıkladı. FAO tarafından yayımlanan verilere göre, uluslararası gıda ürünlerinin fiyatlarındaki aylık değişimi takip eden Gıda Fiyat Endeksi, eylülde aylık bazda yüzde 1,5 artarak 136 puana yükseldi. Endeks, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,8 artarken, Rusya-Ukrayna Savaşı'nın başlamasının ardından Mart 2022'de ulaşılan tarihi zirvenin yüzde 14,3 altında kaldı. Küresel gıda fiyatlarındaki yükselişte nakliye hatlarında yaşanan tıkanıklıklar, olumsuz hava koşulları ve tarım ürünlerindeki fiyat artışları etkili oldu. FAO Başekonomisti Maximo Torero, Hürmüz Boğazı ve Karadeniz'deki aksamaların iklim kaynaklı sorunlarla birleştiğine dikkat çekerek, “Hürmüz Boğazı ve Karadeniz’deki aksamalar iklim şoklarıyla birleşerek enerji, taşımacılık ve temel gıda emtiaları üzerinde baskı oluştururken, küresel emtia fiyatlarında kalıcı ve giderek geniş tabanlı bir artış görüyoruz. Bu baskıların sürmesi halinde, özellikle gıda ve enerji ithalatına bağımlı ülkelerde tüketici gıda fiyatlarına kısa sürede yansıyacaktır.” dedi.
TAHIL VE ŞEKER FİYATLARINDA YÜKSELİŞ
FAO Tahıl Fiyat Endeksi, eylülde bir önceki aya göre yüzde 5,1 yükseldi. Karadeniz bölgesindeki lojistik kısıtlamalar ile Kuzey Amerika'nın bazı bölgelerinde ekim öncesinde görülen kurak hava nedeniyle buğday fiyatları yüzde 6,3 arttı. Küresel mısır fiyatları da yüzde 5,6 yükseldi. Bu artışta ABD'deki verim endişeleri, Brezilya'daki ihracat kısıtları ve Hürmüz Boğazı kaynaklı belirsizliklerin mısır gibi biyoyakıt ham maddelerinin fiyatlarını desteklemesi etkili oldu. Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi ise Güneydoğu Asya'daki kurak havanın palm yağı üretimine etkisi ve güçlü küresel ithalat talebi nedeniyle yüzde 0,9 arttı. Eylülde en dikkat çekici artışlardan biri de şekerde görüldü. FAO Şeker Fiyat Endeksi aylık bazda yüzde 6,1 yükseldi. Artışta 2026/27 sezonunda küresel arzın daralacağı beklentisi, Tayland'daki düşük üretim öngörüsü, Hindistan'daki zayıf muson yağmurları ve güçlenen El Nino koşulları etkili oldu. Brezilya'nın orta-güney bölgesindeki aşırı yağışlar ile Avrupa Birliği'nde şeker pancarı ekim alanlarının daralması da fiyatları etkileyen unsurlar arasında yer aldı.
ET VE SÜT ÜRÜNLERİNDE FİYATLAR GERİLEDİ
FAO Et Fiyat Endeksi eylülde yüzde 1,1 geriledi. Bol ihracat arzıyla tavuk ve domuz eti fiyatları düşerken, ABD'deki güçlü talebin etkisiyle Brezilya'nın sığır eti fiyatları yükseldi. Koyun eti fiyatlarında ise büyük ölçüde değişiklik görülmedi. Süt Ürünleri Fiyat Endeksi de yüzde 0,1 geriledi. Peynir fiyatlarındaki düşüş, süt tozu fiyatlarındaki yükselişi dengelerken tereyağı fiyatlarında değişiklik yaşanmadı. FAO ayrıca 2026 yılı küresel tahıl üretimine ilişkin tahminini aşağı yönlü güncelledi. Küresel tahıl üretiminin bir önceki yıla göre yüzde 2,1 azalarak 2 milyar 979 milyon tona gerilemesi bekleniyor. Bu miktarın 2025 rekoltesinin altında kalmasına rağmen tarihin en büyük ikinci hasadı olacağı öngörüldü. Sıcak ve kurak hava nedeniyle Avrupa Birliği ve ABD'deki yemlik tahıl verim beklentileri aşağı çekilirken, Avustralya'da hava koşullarının iyileşmesiyle küresel buğday üretimi tahmini 813,9 milyon tona yükseltildi. Küresel tahıl ticaretinin ise Karadeniz'deki sınırlı nakliye rotaları ve alternatif taşıma kapasitesinin yetersizliği nedeniyle önceki sezona göre yüzde 3,5 azalarak 505,8 milyon tona gerilemesi bekleniyor.
