Telefon, tablet ve bilgisayar karşısında uzun süre vakit geçiren çocuklarda kas ve iskelet sistemi sorunları görülebiliyor. Özellikle ekranların uygun olmayan pozisyonlarda kullanılması; boyun, sırt ve bel ağrılarının yanı sıra duruş bozukluklarına da yol açabiliyor. İstanbul Üniversitesi-İstanbul Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Fuat Bilgili, ekran süresinin artmasıyla çocuklarda boyun, sırt ve omuz ağrılarının daha sık görüldüğünü belirterek erken müdahalenin önemini vurguladı.
UZUN SÜRE MASA BAŞINDA OTURMAK KASLARI ZAYIFLATIYOR
Prof. Dr. Fuat Bilgili, özellikle üniversite sınavına ve Liselere Geçiş Sistemi (LGS) sınavına hazırlanan çocuklarda uzun süre masa başında oturmaya bağlı şikayetlerin arttığını belirtti. Ağrıların ve duruş bozukluklarının çocukların günlük yaşamını olumsuz etkilediğini ifade eden Bilgili, bu şikayetlerle sağlık kuruluşlarına başvuranların sayısının fazla olduğunu söyledi. Telefon ekranına bakarken başın öne eğilmesinin boyun üzerindeki yükü artırdığına dikkat çeken Bilgili, boynun her 2,5 santimetre öne eğilmesinde binen yükün yaklaşık iki katına çıktığını aktardı. Bu duruşun omuzların öne doğru yuvarlanmasına ve sırtın kamburlaşmasına neden olabildiğini belirtti. Uzun süre masa başında oturmanın karın, sırt ve bel kaslarında zayıflamaya yol açabildiğini kaydeden Bilgili, bel çukurluğunun artabileceğini de ifade etti. Bacakların uzun süre kalça ve diz eklemleri 90-100 derece bükülü şekilde tutulmasının diz arkasındaki kaslarda kısalmaya, ön taraftaki kaslarda ise gerginliğe neden olabildiğini belirten Bilgili, bu durumun çocukların yürüyüşünü de etkileyebildiğini söyledi. Yürüme hızının yavaşlayabildiğini ve dinamik denge sorunlarının ortaya çıkabildiğini kaydetti.
EKRAN SÜRESİ YAŞA GÖRE SINIRLANDIRILMALI
Çocukların ekran karşısında geçirdiği sürenin yaşlarına göre düzenlenmesi gerektiğini belirten Bilgili, 0-2 yaş grubundaki çocukların ekrana maruz bırakılmaması gerektiğini söyledi. İki ile beş yaş arasındaki çocuklarda ekran süresinin en fazla bir saat olması ve interaktif programların tercih edilmesi gerektiğini ifade eden Bilgili, bu sürenin kesintisiz geçirilmemesi gerektiğini de vurguladı. Bilgili, 5-6 ile 13 yaş arasındaki çocuklarda günlük ekran süresinin 1,5-2 saat olabileceğini, 13 yaş üzerindekilerde ise iki saati aşmaması gerektiğini belirtti. Çocuklarda hareketsizlik, sırt ağrısı ve duruş bozukluklarının sık görüldüğünü aktaran Bilgili, otururken öne doğru kamburlaşmanın ve omuzlardan birinin diğerine göre daha aşağıda durmasının da dikkat edilmesi gereken belirtiler arasında bulunduğunu söyledi. Omurga eğriliklerinin bu yaşlarda hızlı ilerleyebileceğine işaret eden Bilgili, skolyoz tipi eğriliklerde zaman içinde artış görülebileceğini kaydetti.
EGZERSİZ VE DOĞRU OTURUŞ ÖNEM TAŞIYOR
Uzun süre ekran kullanan veya ders çalışan çocuklarda duruş bozukluklarının başlangıçta dinamik olabileceğini belirten Bilgili, zaman içinde bu sorunların yapısal eğriliklere dönüşebileceği uyarısında bulundu. Bu nedenle düzenli egzersiz yapılmasının önemine dikkat çekti. Ekran kullanımında “20'ler kuralı” olarak bilinen yöntemin uygulanmasını öneren Bilgili, 20 dakika sonra ara verilmesi, 20 saniye boyunca başka bir noktaya bakılması ve en az 15-20 metre yürünmesi gerektiğini söyledi. Çocukların ders çalıştığı masa ve sandalyenin uygun olmasının da önemli olduğunu vurgulayan Bilgili, oturma sırasında ayak tabanlarının yere temas etmesi, dizlerin ve dirseklerin 90 derece açıyla durması gerektiğini ifade etti. Diz arkasıyla sandalyenin oturma bölümü arasında iki-üç parmaklık mesafe bırakılmasının dolaşımın bozulmaması açısından önemli olduğunu belirtti. Bel boşluğunu destekleyecek bir desteğin bulunması gerektiğini kaydeden Bilgili, kaslar güçlü olsa bile yanlış oturuşun duruş bozukluklarına yol açabileceğini söyledi. Egzersizlerde esneme ve güçlendirme çalışmalarının birlikte yapılması gerektiğini de sözlerine ekledi.
EKRAN BAĞIMLILIĞI AĞRILARIN NEDENLERİ ARASINDA YER ALIYOR
Omurgadaki duruş bozukluklarının çocuklarda sık görüldüğünü belirten Bilgili, muayenelerde ekran bağımlılığı ve uzun süre masa başında kalmanın öne çıktığını ifade etti. Bilgili, "Omurgada duruş bozukluğunu çoğu çocukta görüyoruz" diyerek çocuklara yapılan yürüme analizlerinde sağlıklı çocuklarda bile dizlerde hafif büküklük görülebildiğini aktardı. Bilgili, "Altından hep ekran bağımlılığı çıkıyor. Çocuklara yürüme analizi yapıyorum, sağlıklı çocuklarda bile hafif dizlerde büküklük görüyoruz. İlk sorduğumuz soru; ‘Masa başında çok mu zaman geçiriyorsun?' oluyor. Ya sınav dolayısıyla ya da ekran bağımlılığı dolayısıyla geçiriyor. En sık gördüğümüz durum; omuzların öne doğru yuvarlanması, kasların gergin olması ve farkında olmadan çocuğun sırtında kamburluğun artmış olması. İlk başta çocuk bunun farkına varmıyor ama zaman içinde şikayetler, ağrılar başladığında bunu geriye döndürmek o kadar kolay olmuyor. Teşhis edilip egzersiz ve önerilerde bulunulması gerekiyor. Omuzlarda bir asimetri, ayaklarda içe basmalar, düzgün basmamalar, yürüyüş şeklinin robotik olması, yürümede takılıp düşmeler bunların hepsi ailelerin gözüne takılıyor. Zaten anne, babanın ya da öğretmenin dikkatiyle çocuklar bize yönlendiriliyor" dedi.
AĞIR SIRT ÇANTALARI OMURGA ÜZERİNDEKİ YÜKÜ ARTIRIYOR
Sırt çantalarının ağır olmaması gerektiğini vurgulayan Bilgili, özellikle uzun süre taşınan ve tek omuzda kullanılan çantaların duruş üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğini belirtti. Ağır çantaların omurgada eğilmelere ve skolyoz benzeri duruşlara neden olabileceğini ifade eden Bilgili, çanta taşırken boynun öne eğildiğini, sırtta hafif kamburluk oluştuğunu ve dengeyi sağlamak için bel çukurluğunun arttığını söyledi. Bu durumun hem yürüyüşü hem de boyun ve sırt eklemlerine binen yükü etkilediğini kaydetti. Bilgili, "Ağır sırt çantalarının özellikle postür üzerinde çok olumsuz etkileri oluyor. Hele hele tek taraflı takıldığında omurgada eğilmelere, skolyoz postürüne sebep olabiliyor. Sırt çantasını çocuk taktığı zaman boynunu öne doğru eğiyor, sırtında hafif bir kamburluk oluşuyor, dengeyi sağlamak için bel çukurluğunu artırıyor. Bu da tabi çocuğun hem yürüyüşünü hem de boyun ve sırt eklemlerine binen yükü artırıyor. Sırt çantasının tek taraflı takılmasını önermiyoruz. Uzun süre de taşımaması gerekiyor" diye konuştu.
