FİRDEVS TUNCAY - İlk hedefimiz UNESCO tarafından dünyanın en iyi 32 turizm köyü listesinde yer alan ve Ödemiş’in beldesi olan Birgi’yi ve onun en değerli hazinelerinden biri Çakırağa Konağı’nı gezip görmekti. Memleketimin tarihsel ve sanatsal yönlerini sevgili kızım ve canım torunumla paylaşacağım için çok mutluydum.

Yolculuğumuz devam ederken, Tire’de ulu ağaçlar içinde kurulmuş sakin bir restoranda kahvaltı molası verdik. Şelalesinden sular akan, içinde siyah balıkların kıpır kıpır oynaştığı havuzun kenarındaki bir masaya oturduk. Mis kokulu çiçekler arasında kahvaltımızı yaparken serinledik ve dinlendik. “Ver elini Birgi!” diyerek yola çıktık…

Tarihi dokusunu günümüze kadar korumayı başarmış olan Birgi, taş döşeli daracık sokakları, cumbalı ve asırlık ahşap evleriyle karşıladı bizi. Onların arasında gezinirken kendimi yüz yıllar öncesinde yaşıyor gibi hissettim. Her köşe Anadolu’nun zengin tarihinden bir sayfa açıyordu.

Çakırağa Konağı ise bu tarihi yerin en büyük konaklarından biridir. Ege Bölgesi’ndeki ilk yapılaşmadaki mimari üslubu günümüze kadar korunmuştur. 18. yüzyılın 2. yarısında Birgi Deresi’nde imalathaneleri bulunan, zeytinlikleri olan Tüccar Çakıroğlu Mehmet Bey, işi nedeniyle gittiği İstanbul gezilerinde yalı konaklarını beğenip Birgi’de ailesi için bir konak yaptırmak ister.

1771-1774 yılları arasında Birgi Deresi kenarında üç katlı, dış sofalı, “U” planlı yapının, zemin katı hizmetlilere ayrılmış, 2. Kat “Kışlık”, 3. Kat “Yazlık” olarak yaptırılmış. 200 yıllık geçmişi olan ahşap konak, uzun yıllar harap bir durumda kaldıktan sonra Kültür Bakanlığı tarafından 1977-82’de kamulaştırılarak restore edilmiş. Daha sonra Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne geçse de Kültür ve Turizm Bakanlığı’nca kiralanan yapı 1988-1995 yılları arasında ilk kez “Müze-Ev” olarak ziyarete açılmış. Zaman içinde ortaya çıkan inşaat sorunları nedeniyle kapatılsa da 2020-22 arasında yeniden açılmıştır.

KONAĞIN BÜYÜLEYİCİ DÜNYASI

Geç dönem sivil mimarisinin önemli örneklerinden biri olan Çakırağa Konağı, taşlarla kaplı dar bir sokakta büyük ahşap kapısıyla karşıladı bizi. Kapıdan içeri girdiğimizde, yüksek taş duvarlarla çevrili, çiçeklerle bezeli bahçenin içinde yer alıyordu konak. Dışarıdan görülmeyecek şekilde korunur biçimdeydi. “Taşlık” denilen zemin katından başladı gezimiz. Burada bekleme alanı, samanlık ve ahır olarak kullanılan mekânlar, bekçi ve hizmetli odaları ile mutfak bölümü yer alıyordu.

Kışlık Kat: Taşlık’tan ayrılıp ahşap basamaklarla kışlık olarak kullanılan 2. kata çıktık. Çakırağa Konağı, geleneksel Türk konut mimarisinde yaygın Açık Sofalı plan üzerine yapılmıştı. Sofaya açılan beş odasında da ocak ve dolap bulunuyor, şömine ile ısıtılıyordu. Kışlık olan bu katta “Eyvan” denilen üstü kapalı, önü sofaya açık, temiz hava alınan bir bölümde ise sohbetler edilir, temiz hava alınırdı. Eyvanın duvarları da kiraz motifli sanatsal desenlerle donatılmıştı. Çift pencereli, ahşap tavanlı odaların duvar ve tavan süslemeleri çıtalarla baklava biçimine bürünmüş ve her birinin içi boyama meyve örnekleriyle dekore edilmişti. Kapılardaki ahşap oymacılık da çok değerliydi. Sofanın ortasında, dışa doğru çıkma yapan ve “şahnişin” denilen korunaklı bölümden bakıldığında Bozdağlar’ın görünüşüne doyum olmuyordu…

Yazlık Kat: Yazlık denilen 3. kata çıktığımızda daha aydınlık ve bezemelerin (sanat tarihine uygun süslemelerin) daha zengin olduğu dört odayı da hayranlıkla gezdik. Tavandan aşağı sarkan, duvarlardaki çiçek işlemeli perde resimleri, o dönem sanat anlayışını, bu dönem insanına taşıyordu. Yazlık kat, kışlık katın planına uyuyordu. Dört odası ve üç eyvanı da ortasında “şahnişin” bulunan geniş bir Açık Sofaya bakıyor, duvar frizlerinde yöresel bitki ve meyve resimleri dikkat çekiyordu. Bir nar “bereketi”, bir üzüm salkımı “bolluğu”, bir zeytin dalı ise “barışı” hatırlatıyordu.

Bu katta bulunan iki duvar resmi özellikle dikkat çekiyor; biri İstanbul’u, diğeri İzmir’i tasvir ediyordu. Bu resimlerin hikâyesi de en az kendileri kadar güzeldi. Çakıroğlu Mehmet Bey, birisi İstanbullu, diğeri İzmirli olan eşlerinin “memleket özlemi” çekmemeleri için odalarının duvarlarına bu iki şehrin görüntülerini büyük boyutlarda yaptırır. İstanbul odasında içinde yelkenlilerin yüzdüğü Haliç manzarası, İzmir odasında ise Kadifekale’den Konak panoramik manzaralarının yer aldığı duvar süslemeleri görülüyordu. Duvarlar yalnız bir süsleme değil; özlemi, hatırayı ve memleket sevgisini taşıyan birer pencereye dönüşüyordu. Benim içinse bu gezinin ayrı bir anlamı vardı. Memleketimin tarihine kızım ve torunumla birlikte tanıklık etmek, geçmişle bugün arasında bir köprü kurmak gibiydi…

Konağın bezeme zenginliği

Çakırağa Konağı, zengin bir bezemeye sahipti. Özellikle 2. ve 3. Katlar, duvar yüzeyleri, tavanlardaki kalem işleri ve ahşap bezemeleri ile Osmanlı Dönemi sivil mimarisinin en göz alıcı eserlerinden biridir. Bezemelerde Osmanlı sanatında 18. Yüzyıldan itibaren ve tüm 19. Yüzyıl boyunca görülen Avrupa kaynaklı Barok, Rokoko ve Ampir üslubunun etkileri Osmanlı estetik anlayışıyla bütünleşerek, ortaya göz alıcı bir eser çıkmıştır.

Konaktan ayrılırken şöyle düşündüm; taş sokakların sessizliği, konağın duvarlarında saklı hikâyeleri ve birlikte geçirdiğimiz güzel bir günün sıcaklığını da unutmayacaktık. Memleketim Ödemiş’in güzel Birgi’sinde, geçmişin izleri arasında bugünümüzü güzelleştirdik. Birgi’de zaman durmuş gibiydi. Biz ise üç kuşak, o zamanın içinden geçip güzel anılarımıza bir yenisini daha ekledik…

GÖLCÜK’TE DOĞAYLA KUCAKLAŞMAK

Birgi’nin tarih kokan sokaklarından, Çakırağa Konağı’nın geçmişe açılan kapısından sonra, rotamızı bu kez Ödemiş’in yemyeşil güzelliği olan Gölcük Yaylasına çevirdik. Memleketimin dağlarında yükseldikçe hava serinledi, manzara güzelleşti. Ödemiş’i dört bir yandan çeviren Bozdağlar’da bulunan bu şirin yayla, aynı zamanda Gölcük Gölü ile de ünlüdür. Virajlı yokuşlardan çıkıp tepeye vardığımızda, sanki doğanın büyük bir aynasıymış gibi pırıl pırıl ışıltılarıya birden karşımıza çıktı Gölcük Gölü. Çevresindeki ağaçların yeşili ve gökyüzünün mavisi, gölün durgun sularına yansıyordu. Hayranlıkla izlerken manzarayı, canlarıma bakıp:

“Bu tepenin adı ‘A Tepesi’dir. Onun hikâyesi de çok ilginç” diyerek söze başladım: “2.Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, 1934 yılında ekibiyle birlikte Gölcük’e doğru yola çıkarlar. Bozdağ’ın tepesine geldiklerinde, aşağıda pırıl pırıl uzanan Gölcük Gölü’nü görünce hayranlık ve şaşkınlıkla ‘Aaaa!’ diye çığlık atar İnönü. O günden bu yana bu tepenin adı ‘A Tepesi’ olur. Bu gezide İsmet İnönü’nün kalmış olduğu tarihi bina, halen otel olarak kullanılmaktadır.”

“Dağın tepesinde kurulmuş Gölcük’ün sınırları içinde bir göle de sahip olması ne güzel anneanneciğim! Koskoca bir cumhurbaşkanı bile gelmiş.”deyip sevinçle teşekkür etti bana.

Bozdağ çevresindeki en büyük yaylalardan biri olan, denize 1050 metre yükseklikte bulunan ve “Ege’nin Harikalar Diyarı” denilen Gölcük Yaylası’na ulaşmıştık. Arabamızı park edip Gölcük’ü keşfe çıktık.

İzmir'de yağışlar devam edecek mi? Meteoroloji açıkladı: 17 Kasım İzmir hava durumu
İzmir'de yağışlar devam edecek mi? Meteoroloji açıkladı: 17 Kasım İzmir hava durumu
İçeriği Görüntüle

Temmuz sıcağı nedeniyle ortalık çok kalabalıktı. Gölcük, göl manzarasıyla büyülüyordu gelenleri. Göl çevresindeki düzlükler ve ormanlık alanlar, doğa turizmine uygunluğu sayesinde piknik ve dinlenme alanı olarak düzenlenmişti. Gölcük, günümüzde bir mahalle statüsünde olsa da bu çevrede yaşayanlar tarafından “Yayla” olarak bilinmektedir.

Çam ve kestane ağaçlarının sarıp sarmaladığı, üzerinde kuşların kanat çırptığı göl kenarında yürürken çocukluk ve ilk gençlik yıllarımı anımsadım. Yaz günleri, Ödemiş’in sıcağından kaçıp anneciğim ve babacığımla yaptığımız Gölcük gezileri… Bazen de komşularımızla birlikte dolmuşa binip Gölcük’e çıktığımız, göl kenarında neşeyle yediğimiz kebapların tadı nasıl unutulur!

Bugün de sevgili kızım ve canım torunumla Ödemiş’in en güzel dinlenme ve doğa köşelerinden birindeyiz. Benim içinse Gölcük’ün güzelliği, yalnızca gölünde, ağaçlarında ve dağlarında değildi… Bu güzelliği “üç gezgingöz” için, birlikte yaşamak, anılarımızı memleketimin doğasıyla buluşturmak bambaşka bir mutluluktu. Gölcük’ten ayrılıp son durağımız memleketime geldiğimizde, “Ödemiş’e gidilir de Ödemiş kebabı yemeden olur mu?” diyerek merkezdeki kebapçılardan birinde yemeğimizi yedik.

ANNECİĞİM VE BABACIĞIMIN HUZURUNDA

Son durağımız… Ödemiş mezarlığında yatan anneciğimin ve babacığımın huzurunda bulduk kendimizi. Yaşamda olduğu gibi son yolculuklarında da birbirlerinden ayrılmamışlar, derin uykularında da yan yana yatıyorlardı. İçimde yılların biriktirdiği tarifsiz özlem yeniden kabardı. Ben eski günlerin hayallerine dalmışken kızım ve torunum, arabamızdaki fırçayı alıp yüksek mezarların üstünü temizlediler ve yakındaki çeşmeden sular taşıyıp yıkadılar mezarları. Ben ise ailemin bana bıraktıkları güzel hatıralara döndüm…

Annem Aliye Hanım ve babam İbrahim Bey, her ikisi de Rumeli’den Türkiye’ye zorunlu göçle gelmişlerdi. Terziydi annem, babam ise İş Bankası’ndan emekli memurdu. Canım kızıma ve torunum Demir Diego’ya anlattım onları. Birlikte dualar ettik ruhlarına. Sonra mezarlarına dönüp, “Sizden aldığım sevgiyi çocuklarıma, sonra da doğan torunlarıma aşılıyorum” dedim. Onları ne kadar özlediğimi gözyaşlarımla anlattım. “Ruhlarınız şad olsun canım annem, canım babacığım.” Diyerek hüzünle ayrıldık yanlarından…

Ödemiş, aynı gün içinde hem köklü geçmişini, hem de doğal güzelliklerini sunmuştu bize. Birgi’nin tarih kokan sokaklarında dolaşmış, Gölcük’te doğanın güzelliğine hayran olmuştuk.

“Üç kuşak” olarak birlikte çıktığımız bu güzel yolculuktan geriye fotoğraflardan çok daha kıymetli bir şey kaldı; birlikte yaşadığımız değerli anılar. Ben ise Ödemiş’te yalnızca Birgi’yi, Gölcük ve çocukluğumun izlerini değil anneciğimi ve babacığımı da yeniden bulmuştum…

Kaynak: Haber Merkezi