Hatice KÖYLÜ-EGETELGRAF/ Tire’nin Yalınayak Mahallesi’nde bulunan Yalınayak Hamamı, Fatih Sultan Mehmet dönemi yapıları arasında yer alıyor. 15. yüzyıla tarihlenen yapı, Tire’nin en anıtsal mimari örneklerinden biri olarak kabul ediliyor. Hamam, yapıldığı dönemde erkekler ve kadınlar bölümleri olmak üzere iki kısımdan oluşan bir çifte hamam olarak inşa edildi. Peki Yalınayak Hamamı hakkında bu detayları biliyor muydunuz?
YALINAYAK HAMAMI'NIN MİMARİ YAPISI
Yapı, güney-kuzey yönünde hafif eğimli bir arazi üzerine konumlandırıldı. Çifte hamam özelliği taşıyan yapının kuzeyinde erkekler bölümü, güneydoğusunda ise kadınlar hamamı bölümü yer alıyor. Erkekler kısmı; enine dikdörtgen planlı soyunmalık, enine dikdörtgen planlı ılıklık ve dört eyvanlı, köşe halvetli bir sıcaklıktan oluşuyor. Kadınlar kısmında ise kare planlı bir ılıklık ve enine dikdörtgen planlı çifte halvetli bir sıcaklık bulunuyor.
DIŞ CEPHESİ HAKKINDA
Hamam, yaklaşık 27 metreye 32 metre ölçülerinde bir alan üzerine inşa edildi. Erkekler ve kadınlar bölümlerine ait soyunmalık kubbeleri dıştan sekizgen kasnaklı olup üzerleri alaturka kiremitlerle örtülüdür. Diğer bölümlerin kubbe ve tonozlarının üzeri ise çimento ile sıvanmıştır. Hamamın kuzeybatı cephesinde enine dikdörtgen planlı bir su deposu ve külhan yer alıyor. Dış cephede, nişler ve belgeler doğrultusunda sebil ve çeşme bölümlerinin bulunduğu belirtiliyor.
ERKEKLER BÖLÜMÜ VE KUBBE DETAYLARI
Giriş bölümünde fıskiyeli bir havuz bulunan hamamın erkekler kısmındaki yıkanma alanında yer alan göbek taşına özel bir eğim verildi. Erkekler soyunma mekânı, kubbe ve tonozun birlikte kullanıldığı örtü sistemiyle tek örnek olarak değerlendiriliyor. Yaklaşık 9 metre çapındaki ana kubbe, güneye doğru 5 metrelik beşik tonozlu bir uzantı ile bütünleşiyor. Kubbe, samanyolundan esinlenerek yapılmış yıldız ve çokgen formlu aydınlatma delikleriyle donatıldı. Kubbe fenerinin altında yer alan şadırvandan günümüze yalnızca 0,70 metre çapında ve otuz iki istiridye dilimli fıskiye çanağı ulaştı.
MİKVE (ARINMA) HAVUZU
Yalınayak Hamamı’nı diğer Türk hamamlarından ayıran en önemli özelliklerden biri, erkekler bölümünde yer alan Mikve (Arınma) Havuzu’dur. Bu bölüm, dönemin Tire’sinde hatırı sayılır bir nüfusa sahip olan Yahudi topluluğu için tasarlandı. Yahudiler, kubbedeki özel bölümden aşağıya akarak biriken yağmur suyuyla, yani saf suyla mikve arınma ritüelini bu havuzda gerçekleştirdi. Bu özelliğiyle hamam, uzun süre Tire Yahudileri için de önemli bir toplanma alanı oldu.
TARİHİ KÜLLİYE YAPISI
Yapının banisi, Kanuni Sultan Süleyman ve II. Selim dönemlerinde sadrazamlık yapan Ferhat Paşa’nın oğlu Hasan Çavuş’tur. Hasan Çavuş, Osmanlı Devleti’nin önemli ve saygın isimleri arasında yer alıyor. Hamamın, ilk yapıldığında cami, medrese, hazire ve hamamdan oluşan bir külliyenin parçası olduğu belirtiliyor. Yapı, Tire Ertuğrul Mahallesi, Kaplan Çeşme Sokak No:1 adresinde, 415 ada 3 parsel kayıtlarında yer alıyor.
GÜNÜMÜZDEKİ DURUMU
Yapı günümüzde kuzey ve batı yönlerinde sonradan inşa edilmiş, tarihi değeri olmayan yapılarla çevrili durumda bulunuyor. Bu yapıların Tire Belediyesi tarafından satın alınarak yıkılması ve hamamın özgün siluetinin ortaya çıkarılması hedefleniyor. Erkekler kısmı soyunmalığı, kadınlar kısmına göre güneydoğu yönüne doğru taşkın durumdadır. Güneyde yer alan halvet bölümündeki kurna, “insitu” halinde günümüze ulaşmış olup ön yüzünde çarkıfelek motifi yer alıyor. Evliya Çelebi, Seyahatnamesi’nde Yalınayak Hamamı’ndan “ Ariflerin toplandığı meşhur hamam” olarak söz etmektedir.
RESTORASYON SÜRECİ
Kullanım hakkı Tire Belediyesi tarafından 49 yıllığına alınan Yalınayak Hamamı’nda restorasyon çalışmaları 15.12.2014 tarihinde başladı. Çalışmaların ilk aşamasında dış cephe, ikinci aşamasında ise iç cephe restorasyonu tamamlandı. 2016 yılı sonu itibarıyla onarımı bitirilen yapı, çevre düzenlemelerinin ardından hizmete açıldı. Yalınayak Hamamı, 2014 yılında Tarihi Kentler Birliği tarafından “En İyi Restorasyon Projesi” ödülüne layık görüldü.
