İzmir Büyükşehir Belediyesi İzmir Kent Kitaplığı, fotoğrafın icadının 200. yılında kentin görsel tarihine ışık tutan kapsamlı bir çalışmayı okuyucularla buluşturdu. “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” adlı kitap, 19. yüzyıl boyunca önemli bir fotoğraf üretim merkezi olan İzmir’in fotoğrafçılık tarihine odaklanıyor. Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğraf tarihinin eksik halkalarından biri olarak değerlendirilen İzmir’i konu alan çalışmanın temelleri, 11 Aralık 2025 tarihinde Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nde (APİKAM) açılan “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” araştırma sergisi için yürütülen çalışmalar sırasında atıldı. Serginin ardından araştırmanın kapsamı genişletildi. Türkiye’nin yanı sıra farklı ülkelerde bulunan arşiv, kütüphane, müze, aile arşivi ve özel koleksiyonlara ulaşıldı. Bu çalışmalar sonucunda sergide sunulan araştırma daha da genişletilerek kitap haline getirildi.
1840’TAN 1922’YE İZMİR’İN FOTOĞRAFÇILIK TARİHİ
Kitabın ana bölümünü, İzmir’de 1840 yılında gerçekleştirilen ilk fotoğraf çekimlerinden 1922 Büyük İzmir Yangını’na kadar kentte faaliyet gösteren fotoğrafçılar ve fotoğrafhaneler oluşturuyor. Çalışmada fotoğrafçıların kimlikleri, ortaklıkları ve stüdyo adresleri araştırılırken, kullandıkları fotoğraf formatları ve kartonları, gazete ilanları ve günümüze ulaşan çalışmaları da incelendi. Bu materyaller üzerinden İzmir’de profesyonel fotoğrafçılığın yaklaşık 70 yıllık gelişimi ele alındı. Yüzlerce fotoğraf, kartpostal, albüm, ilan ve arşiv belgesinin yanı sıra araştırma yazılarını da bir araya getiren kitap, İzmir’in Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğraf tarihindeki konumunu ortaya koyuyor.
SEKİZ YAZARIN ÇALIŞMALARI BİR ARAYA GELDİ
Kitapta yayına hazırlayan Aybala Yentürk’ün “Camera Smyrnensis-Bir Akdeniz Liman Kentinin Fotoğrafçılık Tarihi”, Onur Eryeşil’in “Kentler, Anıtlar, Harabeler-Svoboda’nın Fotoğraflarında Batı Anadolu”, Barış Pehlivan ve Yağmur Alkır’ın “İmparatorluğun Kadrajında İzmir-Yıldız Albümlerinde İzmirli Fotoğrafçılar”, Fabio Tito’nun “Carte De Visite Fotoğraflarından Aile Albümlerine-Reggio Aile Albümü Örneği”, Nejat Yentürk’ün “Albümin Fotoğraflardan Kartpostala Görsel Merakın Yaygınlaşması-İnşa Edilen Arşiv”, Nihan Özdal’ın “Osmanlı Edebiyatında Fotoğrafın İzleri-Yeni Bir İcadın Edebi Metinlerdeki Yansımaları”, Mert Rüstem’in “Bir Geleneğin Hikâyesi-Bahaeddin Hamza Rüstem Fotoğrafhanesi” yazıları yer alıyor.
70’TEN FAZLA FOTOĞRAFHANE, 90’A YAKIN FOTOĞRAFÇI
Araştırmanın sergiyle birlikte yürütüldüğünü belirten Aybala Yentürk, İzmir’in Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğrafçılık tarihindeki konumuna dikkat çekerek şöyle konuştu: “İzmir, Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğrafçılık tarihinde çok önemli bir merkez. Özellikle mesleğin kurumsallaşmasında ve profesyonelleşmesinde önemli duraklardan biri konumunda. İzmir fotoğrafçılık tarihi çalışılmazsa Osmanlı, Doğu Akdeniz, hatta bir bakıma Avrupa fotoğrafçılık tarihi eksik kalabilir. Çalışmaya başladığımızda yaklaşık 70 tane fotoğrafhane olduğunu biliyorduk fakat süreç ilerledikçe 70’ten fazla fotoğrafhane, hatta 90’a yakın tekil fotoğrafçı tespit ettik. Çalışmamız, 1840 ile 1922 tarih aralığını kapsıyor. Bu tarih aralığını seçmemizin özel sebepleri var. Bunlardan biri, 1840 yılında İzmir Körfezi’nde ilk başarılı fotoğraf çekimlerinin yapılmış olması. Diğeri de 1922’de Büyük İzmir Yangını’nda, sözü edilen bütün fotoğrafhanelerin yok olmuş olması” dedi. Araştırmada 1840-1922 yılları arasındaki döneme odaklanılırken, başlangıç noktası olarak İzmir Körfezi’nde 1840 yılında gerçekleştirilen ilk başarılı fotoğraf çekimleri, bitiş noktası olarak ise 1922 Büyük İzmir Yangını belirlendi.
ULUSAL VE ULUSLARARASI ARŞİVLER
Kitabın hazırlık sürecinde ulaşılabilen ulusal ve uluslararası dijital arşivlerin tarandığını belirten Yentürk, araştırmanın kapsamını genişleten kaynaklara da ulaşıldığını ifade ederek, “Elimizi en çok güçlendiren ise İzmir kent tarihi ile ilgili önemli koleksiyoncuların bize koleksiyonlarını açması oldu. Daha da önemlisi, İzmir’deki köklü Levanten ailelerin aile albümlerine erişme fırsatımız oldu. Böylelikle çok geniş materyal üzerinde çalışabildik. Kitabımız, APİKAM’da bulunan İzmirli Kahve’de satışa sunuldu. Ayrıca çeşitli online satış kanallarından da satın alınabiliyor” diye konuştu. Araştırma kapsamında farklı ülkelerdeki arşiv, kütüphane ve müzelerin yanı sıra aile arşivleri ve özel koleksiyonlar da incelendi. İzmir kent tarihi üzerine önemli koleksiyonlara sahip kişiler tarafından araştırmacılara açılan koleksiyonlar ile kentteki köklü Levanten ailelerin albümleri de çalışmada kullanılan kaynaklar arasında yer aldı.
KİTAP APİKAM’DA VE ÇEVRİMİÇİ SATIŞ KANALLARINDA
“İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” kitabı, Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nde (APİKAM) bulunan İzmirli Kahve’de satışa sunuldu. Kitaba ayrıca çeşitli online satış kanalları üzerinden de ulaşılabiliyor. Çalışmada İzmir’in 1840’tan 1922’ye kadar uzanan fotoğrafçılık geçmişine ilişkin fotoğrafçılar, fotoğrafhaneler, stüdyo adresleri, fotoğraf formatları, kartonlar, gazete ilanları ve günümüze ulaşan eserler bir araya getirildi.
