Binlerce yıl boyunca insanlar, Ay'ın özellikle de dolunay evresinin kendileri üzerindeki etkilerini sorgulamış ve pek çok efsane ortaya çıkmıştır. Delilikten uykusuzluğa, doğumdan suç oranlarına kadar birçok konu dolunayla ilişkilendirilmiştir. Ancak bu kadim inanışların bilimsel bir temele dayanıp dayanmadığı hâlâ merak edilmektedir.
MİT Mİ GERÇEK Mİ?
Antik Yunan’dan günümüze kadar birçok kültür, Ay’ın insanların davranışlarını ve ruh hallerini etkileyebileceğine inanmıştır. Bu inanç, "lunatik" kelimesine de yansımıştır; "lunatik", Latince "ay" anlamına gelen "luna" kelimesinden türetilmiştir. Eski zamanlarda birçok hekim ve hukukçu, insanların akıl sağlığının ayın evreleriyle değiştiğine inanmıştır. 1970'lerde psikiyatrist Arnold Lieber, ayın vücutlardaki biyolojik gelgitleri etkileyerek şiddet eğilimi ve cinayet oranlarında artışa yol açtığını öne sürmüştü. Ancak günümüzde bu tür teoriler bilimsel olarak çürütülmüştür. Birçok araştırma, Ay’ın insan davranışları üzerindeki etkilerinin daha çok halk inanışlarından ibaret olduğunu ortaya koymuştur.
GERÇEKTEN UYUMA ZORLUĞU YARATIYOR MU?
Ay ışığının uyku kalitesi üzerinde etkili olduğu düşünülmektedir. Özellikle dolunay öncesi gecelerde, daha geç uykuya dalındığı ve toplam uyku süresinin azaldığı gözlemlenmiştir. Bazı araştırmalar, derin uyku süresinin kısaldığını ve REM evresine geçişin geciktiğini ortaya koymuştur. Araştırmalar, dolunayın kadınlar ve erkekler üzerinde farklı etkiler yarattığını da göstermektedir. Kadınlar, dolunay döneminde daha az uyur ve REM uykusundan daha az faydalanır. Erkeklerde ise tam tersi bir durum görülür; dolunayda REM uykusu artışı yaşanır. Ancak her araştırma aynı sonuca varmamaktadır. 2015 yılında yapılan büyük bir çalışmada, dolunayın uyku düzeni üzerinde herhangi bir etkisi olmadığı belirtilmiştir.
DOLUNAY RUH HALİ VE AKIL SAĞLIĞINI ETKİLİYOR MU?
İnsan bedeni, ışık ve karanlık döngülerine adapte olmuş bir sistemle çalışır; bu sistem sirkadiyen ritim olarak bilinir. Sirkadiyen ritim, uyku düzeni dışında ruh hali, hormon dengesi ve genel zihinsel sağlık üzerinde de etkili olur. Birçok kişi, dolunayda acil servislerin daha kalabalık olduğunu ve ruh sağlığı sorunlarının arttığını iddia etse de, 2017 ve 2019 yıllarında yapılan iki büyük çaplı analiz, ayın evrelerinin psikiyatrik başvurular üzerinde herhangi bir etkisi olmadığını göstermiştir.
BİPOLAR BOZUKLUK VE AY DÖNGÜSÜ
Ay’ın ruh sağlığı üzerindeki etkileri genel popülasyonda çok fazla gözlemlenmese de, bipolar bozukluğu olan bireylerde dolunayla senkronize ruh hali değişimleri yaşanabileceği düşünülmektedir. 17 kişi üzerinde yapılan küçük bir çalışmada, hastaların depresyon ve mani arasındaki geçişlerinin ay döngüsüyle uyumlu olduğu gözlemlenmiştir. Bu geçişlerin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, sirkadiyen ritimdeki bozulmanın ve uyku düzenindeki değişimlerin etkili olabileceği öne sürülmektedir.
DOLUNAYIN GÜCÜ EFSANELERDEN Mİ GELİYOR?
Dolunay, tarih boyunca mistik bir figür olarak kabul edilmiştir. Bazı kültürlerde dolunay, büyülü bir tanrıça veya lanetin tetikleyicisi olarak görülürken, modern bilim, dolunayın insan davranışları ve sağlığı üzerinde dramatik bir etkisi olduğunu kanıtlayacak güçlü deliller bulamamıştır. Ancak, bazı hassas bireylerde (örneğin bipolar bozukluk hastalarında) dolunayın dolaylı etkileri olabileceği düşünülmektedir. Geri kalan etkilerin ise büyük olasılıkla kültürel kodlarımızın ve kişisel algılarımızın bir ürünü olduğu kabul edilmektedir.
Kaynak: HaberTürk
