Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı Özgür Özel, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı paylaşımla İsmet İnönü’nün vefatının 52’nci yıl dönümünü andı. Özel, paylaşımında Cumhuriyet’in kuruluş süreci ve Lozan Antlaşması’na dikkat çekti.
“CUMHURİYETİMİZİN TAPUSU LOZAN”
Özgür Özel paylaşımında, “Cumhuriyetimizin tapusu Lozan’ın kahramanı, ikinci Genel Başkanımız, ikinci Cumhurbaşkanımız İsmet İnönü’yü vefatının 52’nci yıl dönümünde saygı ve minnetle anıyorum. Başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, İsmet Paşa ve Cumhuriyetimizin kurucu kadrolarını rehber alarak mücadele etmeye devam edeceğiz. Ruhu şad olsun” ifadelerini kullandı.
İSMET İNÖNÜ KİMDİR?
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk başbakanı, ikinci cumhurbaşkanı, asker ve devlet adamı olan İsmet İnönü, 24 Eylül 1884’te İzmir’de doğdu. Babası Malatya’ya yerleşmiş Bitlisli Kürümoğulları ailesinden Reşit Bey, annesi Bulgaristan’ın Deliorman bölgesinden Cevriye Hanım’dır.
ASKERİ EĞİTİM VE İLK GÖREVLER
Sivas Askeri Rüştiyesi’ni 1895 yılında bitiren İsmet İnönü, Topçu Harbiye’sine girdi. Harbiye’den 1903’te, Harp Akademisi’nden ise 1906’da birincilikle mezun oldu. Kurmay yüzbaşı olarak Edirne’deki II. Ordu’ya atandı. 1907 yılında kısa süreli olarak İttihat ve Terakki Cemiyeti’nde görev aldı.
OSMANLI DÖNEMİ VE CEPHE GÖREVLERİ
31 Mart Olayı’nı bastırmak için kurulan Harekat Ordusu’na Yeşilköy’de katılan İnönü, Ahmet İzzet Paşa komutasındaki birlikle Yemen’e gönderildi. 1912’de binbaşılığa yükselerek Yemen Kuvvetleri Komutanlığı Kurmay Başkanlığı görevini üstlendi. Burada İmam Yahya ile görüşerek barış sağladı. Balkan Savaşı sırasında Çatalca’da bulundu.
Birinci Dünya Savaşı’nda Başkomutanlık Karargâhı’nda Harekat Şubesi Müdürlüğü yaptı ve 1914’te yarbay oldu. 1915’te albaylığa yükselerek Trakya’daki II. Ordu Kurmay Başkanlığı’na atandı. Doğu ve Suriye cephelerinde çeşitli kolordu komutanlıklarında görev aldı. Bu süreçte Mustafa Kemal Paşa ile birlikte çalıştı.
MİLLİ MÜCADELE VE İNÖNÜ SAVAŞLARI
Mondros Mütarekesi’nin ardından İstanbul’a dönen İsmet İnönü, Harbiye Nezareti Müsteşarlığı görevinde bulundu. Ocak 1920’de kısa süreliğine Ankara’ya gitti. 19 Mart 1920’de Mustafa Kemal Paşa’nın çağrısı üzerine gizlice Ankara’ya geçerek Milli Mücadele’de görev aldı.
Edirne Milletvekili seçilen İnönü, Genelkurmay Başkanı olarak düzenli ordunun kurulmasında rol oynadı. İstanbul Hükümeti tarafından Haziran 1920’de idama mahkûm edildi. 4 Mayıs 1921’de Batı Cephesi Komutanı olarak atandı ve Birinci ile İkinci İnönü Savaşları’nı kazandı.
LOZAN VE CUMHURİYET DÖNEMİ
Mudanya Ateşkes Görüşmeleri’ni yürüten İsmet İnönü, daha sonra Dışişleri Bakanı ve Lozan Barış Konferansı’nda Türkiye’nin baş delegesi oldu. 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması’nı imzaladı. Cumhuriyet’in ilanından sonra 30 Ekim 1923’te ilk hükümeti kurdu.
1925 yılında yeniden başbakanlığa getirilen İnönü, Soyadı Kanunu’nun ardından Mustafa Kemal Atatürk tarafından “İnönü” soyadını aldı. 15 yıl başbakanlık yaptıktan sonra 1937 yılında görevinden ayrıldı.
CUMHURBAŞKANLIĞI VE SONRAKİ YILLAR
Atatürk’ün vefatının ardından 11 Kasım 1938’de Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından oybirliğiyle Cumhurbaşkanı seçildi. İkinci Dünya Savaşı’na Türkiye’nin girmemesi için izlenen politikalar bu dönemde yürütüldü. Çok partili hayata geçiş sağlandı ve 1950 seçimleriyle iktidar devredildi.
1950-1960 yılları arasında CHP Genel Başkanı ve muhalefet lideri olarak görev yapan İnönü, 27 Mayıs sonrası kurulan koalisyon hükümetlerinde başbakanlık yaptı. 1972’de CHP’den ayrılarak senatör oldu. İsmet İnönü, 25 Aralık 1973’te Ankara’da hayatını kaybetti ve Anıtkabir’e defnedildi.
