İzmir’in Çeşme ilçesinde yetiştirilen coğrafi işaretli damla sakızında hasat dönemi devam ediyor. Temmuz ayında ağaçların çizilmesiyle başlayan üretim sürecinde, dallardan sızan ve kuruyan sakızlar eylül ortasından itibaren toplanıyor. Temizleme işleminin ardından gıda, kozmetik ve ilaç sanayisinde kullanılmak üzere hazırlanan damla sakızının kilogramı 45 bin ila 50 bin TL arasında satılıyor. Çeşme’de yaklaşık bin dönümlük alanda üretimi yapılan damla sakızında mevcut miktar 100 kilogram civarında bulunuyor. Yeni dikilen ağaçların verime geçmesiyle üretimin 1,5 ila 2 tona çıkarılması hedefleniyor.
2.5 AY BOYUNCA AKMAYA DEVAM EDİYOR
Çeşme’deki sakız ağaçlarında hasat süreci, her yıl haziran ayının sonlarında veya temmuzun ilk haftasında ağaçların çizilmesiyle başlıyor. Çizilen bölgelerden sızan damlalar yaklaşık 2 ila 2,5 ay boyunca akmaya devam ediyor. Eylül ayının ortalarına doğru ağaçlardan damlayan sakızlar, bulundukları yerde kuruyarak toplanmaya hazır hale geliyor. İşçiler tarafından tek tek toplanan ürünler, daha sonra temizlik aşamasına alınıyor. Ham sakızların temizlenmesi evlerde gerçekleştiriliyor. Yaklaşık 1 ila 1,5 ay süren bu işlemle ürünün aralık ayına kadar satış ve kullanım için hazırlanması sağlanıyor.
“TEK BÖLGEDE YETİŞİYOR”
Damla sakızının coğrafi işaretli bir ürün olduğunu ve yalnızca Çeşme ile Sakız Adası’nda yetiştiğini belirten üretici Hasan Ege Tütüncüoğlu, ürünün bölge açısından taşıdığı öneme dikkat çekti. Damla sakızının özelliklerini ve bölgede yeniden yaygınlaştırılması için yürütülen çalışmaları anlatan Tütüncüoğlu, "Bizim bölgemize has endemik bir bitkidir. Damla sakızının birçok faydası var. Dolayısıyla ağaç da çok değerli bir ürün üretiyor. Sadece bu bölgede yetişiyor olması da onu çok değerli kılıyor. Yaklaşık 5 yıl öncesine kadar, Cumhuriyet Dönemi'nde sakız ağaçları maalesef yok olmuştu. Sayıları bine kadar düşmüştü. 2020 yılından itibaren hem bizim hem de Tarım ve Orman Bakanlığı'nın çalışmalarıyla, 5 yıl içerisinde Çeşme'de yaklaşık 50 bin sakız ağacı toprakla buluştu" dedi.
“ARAZİ BULMAK GÜÇ”
Çeşme’de sakız üretiminin yaklaşık bin dönümlük alanda yapıldığını belirten Tütüncüoğlu, ilçede arazi bulmanın güçlüğüne de değindi. Tütüncüoğlu, üretim alanlarının sınırlı olması ve hasat takvimi hakkında bilgi vererek "Çeşme'de arazi bulmak çok zor. Burası bir turizm bölgesi ve araziler kıymetli. Sakız ağacı dikmek için yer bulmakta zorlanıyoruz. Sakız ağacının hasadı, haziran ayının sonlarında veya temmuzun ilk haftasında ağaçların çizilmesiyle başlar. Ağaçlar çizildikten sonra yaklaşık 2 ila 2 buçuk ay boyunca bu çiziklerden damla akışı devam eder. Eylül ortalarına kadar da bunların kurumasını bekleriz. Eylül ortalarında damla sakızları düştüğü yerde kuruyarak toplanmaya hazır hale gelir. Temmuz ayında başlayan bu süreç eylülün ortaları gibi sona erer ve sakızlar toplanır. Ondan sonra evlerde temizlik aşaması başlar. Yaklaşık 1-1 buçuk aylık bir sürede, aralık ayına kadar ham sakızların temizlenme süreci gerçekleşir" ifadelerini kullandı.
KİLOSU 45 BİN İLA 50 BİN TL ARASINDA
Damla sakızının kilogram fiyatının 45 bin ila 50 bin TL arasında değiştiğini söyleyen Tütüncüoğlu, mevcut üretim miktarının sınırlı olduğunu, yeni dikilen ağaçların verime geçmesiyle üretimin artmasını beklediklerini belirtti. Tütüncüoğlu, "Çok değerli bir ürün. Biz şu anda henüz 100 kilo civarında üretebiliyoruz. Fakat yeni dikilen ağaçlarımız 5 yıl içerisinde damla sakızı vermeye başlayacak. O zaman Çeşme'de yaklaşık 1 buçuk - 2 ton civarında damla sakızı üretiyor olacağız ve ithalatımızın bir kısmını karşılayabileceğiz” diye konuştu.
“DOĞRU KRİTERLERİN VE ENZİMLERİN BULUNDUĞU YER ÇEŞME"
Çeşme Sakız Üreticileri Derneği Başkanı ve üretici İbrahim Topal da damla sakızının coğrafi işaret tesciline ve bölgenin üretim koşullarına ilişkin açıklamalarda bulundu. Topal, derneğin 2024 yılında kurulduğunu belirterek coğrafi işaretin ürünün tanınması açısından önem taşıdığını söyledi. Topal, damla sakızının yetişme koşullarını ve ilçedeki farklı bölgelerin uygunluk oranlarını ilişkin "2024 yılının haziran ayında Çeşme Sakız Üreticileri Derneği'ni kurduk. Derneğin kuruluş amacı, derneğin tesis edilmesinden bir yıl önce Çeşme damla sakızının coğrafi işaretinin alınmış olmasıydı. Coğrafi işaret önemli bir markadır. Türkiye'nin çeşitli yerlerindeki ürünler de coğrafi işaretle tescillendiği için bilinir ki coğrafi işaretli damla sakızı Çeşme'de yetişir. Başka yerlerde de olabilir belki ama doğru kriterlerin ve doğru enzimlerin bulunduğu yer Çeşme'dir. Çünkü bunda coğrafyanın, denizden esen rüzgarın, güneşin ve toprağın etkisi büyüktür. Bu konuda harita mühendisi genç bir arkadaşımız tez çalışması yaptı ve Çeşme'de sakız yetiştirilmeye uygun bölgeleri tespit etti. Yüzdeye vurduğunuz zaman Çeşme'nin kendi içinde bile bir-iki puan oynayan yerler var. Çiftlikköy'de rüzgar, güneş, toprak gibi ekolojik faktörler yüzde 80-81 uygunluk verirken, Alaçatı'nın bazı bölgelerinde bu oran iki puan düşerek yüzde 78 oluyor. Daha ilerideki bölgelerde ise yüzde 76'ya kadar iniyor" dedi.
