Erkeklerde çocuk sahibi olma sürecini etkileyen faktörler yalnızca genetik ve tıbbi nedenlerle sınırlı kalmıyor. Günlük yaşam alışkanlıkları, çevresel etkenler ve yaşam tarzı da üreme sağlığı üzerinde etkili olabiliyor. Sigara ve alkol tüketimi, obezite, hareketsizlik, kronik stres, düzensiz uyku ve testislerde ısı artışına neden olabilecek alışkanlıkların sperm kalitesini olumsuz etkileyebildiği belirtiliyor. Liv Hospital Vadi İstanbul Üroloji Uzmanı Op. Dr. Kenan Yiğit Yıldız, erkek üreme sağlığını etkileyen faktörlere ve çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin dikkat etmesi gereken noktalara ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
MODERN YAŞAM ETKİLİYOR
Erkek üreme sağlığı açısından sigara, alkol, fazla kilo, stres ve düzensiz uykunun önemli risk faktörleri arasında bulunduğunu belirten Op. Dr. Kenan Yiğit Yıldız, bu alışkanlıkların hormonal denge ve sperm kalitesi üzerinde etkili olabileceğini söyledi. Yıldız, "Sigara ve alkol kullanımı, doğrudan oksidatif stres oluşturarak sperm DNA bütünlüğünü bozar ve sperm hareketliliğini (motilite) düşürür. Obezite, vücutta östrojen seviyesini artırıp testosteron sentezini baskılayarak hormonal dengeyi bozar; ayrıca skrotal (testis torbası) ısı artışına yol açarak sperm üretimini olumsuz etkiler. Kronik stres ve kortizol yüksekliği ise hipotalamus-hipofiz-gonad aksını baskılayarak sperm kalitesini doğrudan düşürür. Uyku düzensizliği de hormonal sirkadiyen ritmi bozduğu için bu tabloyu tetikler" dedi.
40-50 YILDA DÜŞÜŞ
Küresel ölçekte gerçekleştirilen kapsamlı epidemiyolojik araştırmaların son 40-50 yıllık süreçte erkek sperm parametrelerinde anlamlı bir düşüşe işaret ettiğini aktaran Yıldız, söz konusu değişimin tek bir nedene bağlanamayacağını vurguladı. Çevresel toksinler, endokrin bozucu kimyasallar ve ağır metallerin yanı sıra hareketsiz yaşam biçimi ve buna bağlı obezite artışı, kronik stres, sigara, alkol ve zararlı madde kullanımının da sperm kalitesindeki düşüşle ilişkilendirilen faktörler arasında yer aldığı belirtildi.
ISI ARTIŞINA DİKKAT
Modern yaşamın bazı alışkanlıklarının testislerde kümülatif ısı artışına neden olabileceğine dikkat çeken Yıldız, diz üstü bilgisayar kullanımı, dar kıyafetler ve uzun süre oturarak çalışmanın da göz önünde bulundurulması gerektiğini ifade etti. Özellikle günlük yaşamda uzun süre tekrarlanan bu alışkanlıkların erkek üreme sağlığı açısından dikkate alınması gerektiği kaydedildi.
3 AY UYARISI
Çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin yaşam tarzı düzenlemelerine gebelik planından önce başlamasının önemine dikkat çeken Yıldız, sperm üretim döngüsünün yaklaşık 72-74 gün sürdüğünü hatırlattı. Bu nedenle yaşam tarzında yapılacak değişikliklerin sonuçlarının görülebilmesi açısından hazırlıklara en az 3 ay önceden başlanması gerektiği belirtildi. Op. Dr. Yıldız, sözlerine şöyle devam etti: ''Beslenme: Akdeniz diyeti tarzı, antioksidandan zengin; taze sebze-meyve, sağlıklı yağlar ve omega-3 içeren bir beslenme modeli sperm kalitesini belirgin şekilde artırır. İşlenmiş gıdalardan ve trans yağlardan kaçınılmalıdır.
Egzersiz: Düzenli ve orta düzeyde kardiyo ve direnç egzersizleri insülin direncini kırar ve testosteron seviyelerini dengeler. Aşırı ağır ve bilinçsiz steroid destekli vücut geliştirme egzersizleri ise tam tersi etki oluşturarak kısırlığa yol açabilir. Takviyeler: Çinko, selenyum, E ve C vitamini, koenzim Q10 ve L-karnitin gibi antioksidan takviyeler, hekim kontrolünde kullanıldığında oksidatif stresi azaltarak başarı şansını artırır. Yaşam tarzı: Sigaranın bırakılması, ideal kilonun korunması ve testis ısısını artıracak ortamlardan kaçınılması ilk atılacak adımlar arasında yer alır. Erkek üreme sağlığında yaşam tarzı göz ardı edilmemeli Erkek infertilitesinin değerlendirilmesinde yalnızca mevcut sağlık sorunlarına değil, kişinin günlük yaşam alışkanlıklarına da dikkat edilmesi gerekiyor. Çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin sigara ve alkolden uzak durması, sağlıklı kilosunu koruması, düzenli egzersiz yapması, dengeli beslenmesi, uyku düzenine dikkat etmesi ve testislerde ısı artışına neden olabilecek alışkanlıklardan kaçınması üreme sağlığının korunmasında önemli rol oynuyor.''
