Ay’ın iç kısmının soğumasıyla küçülmesi, yüzeyinde binlerce fayın oluşmasına neden oluyor. The Planetary Science Journal dergisinde yayımlanan araştırmada, NASA’nın Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) uzay aracındaki kamera sisteminden elde edilen görüntüler incelendi. Çalışmada, Ay yüzeyinde 10 binden fazla görünür fay tespit edildi. Araştırmanın yazarı ve Smithsonian Ulusal Hava ve Uzay Müzesi’nin emekli bilim insanlarından Thomas R. Watters, Ay’ın iç kısmının soğuması nedeniyle yarıçapının son 400 ila 800 milyon yılda yaklaşık 45 metre küçüldüğünü belirtti. Yılda yaklaşık 0,1 mikrometreye karşılık gelen bu küçülme son derece yavaş gerçekleşiyor.
DEPREMLER BEKLENMEDİK BÖLGELERDE
Ay’ın geniş ve kesintisiz kabuğu, iç kısmın soğuyup küçülmesiyle gerilim altında kalıyor. Bu gerilim, yüzeyde çatlakların ve fayların oluşmasına yol açıyor. Dünya’daki levha sınırlarından farklı olarak Ay’da gerilimin belirli ve öngörülebilir sınırlar boyunca boşalmaması, sarsıntıların yerini ve zamanını tahmin etmeyi zorlaştırabiliyor. Araştırmada belirlenen faylar, Ay depremlerinin yüzey yapısı üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi açısından önem taşıyor. Bulgular, Ay’da gelecekte yerleşim alanları oluşturulması ve uzun süreli insanlı görevlerin planlanması sırasında yüzeydeki jeolojik hareketliliğin dikkate alınması gerektiğini ortaya koyuyor.
NASA’NIN ARTEMİS GÖREVLERİ İÇİN RİSK
Araştırmada ortaya konan bulgular, NASA’nın Artemis programı kapsamında gerçekleştirmeyi planladığı insanlı Ay görevleri açısından da önem taşıyor. Daha önce belirlenen bazı potansiyel iniş bölgelerinin aktif faylara yakın olduğu belirtilirken, meydana gelebilecek Ay depremlerinin heyelanları tetikleyebileceği veya görev altyapısına zarar verebileceği değerlendiriliyor. Bu nedenle Ay yüzeyindeki fayların konumlarının ve olası sarsıntıların etkilerinin belirlenmesi, gelecekteki iniş alanlarının seçimi ve görev güvenliğinin planlanması açısından önem taşıyor.
