Askere gidenler bundan dolayı işten ayrılanlar tekrar eski işlerine dönmek için işverene istekte bulunmaları halinde, işe alınmadıkları taktirde yargı önünde işe iade davası açamazlar.
4857 sayılı İş Kanunda bununla ilgili düzenlemede;
‘’Aranan şartlar bulunduğu halde işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmezse, işe alınma isteğinde bulunan eski işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat öder.” şeklinde düzenlenmiştir.
Aşağıdaki kanun maddesinde bu konuya detaylıca yer verilmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 31/4 maddesi “Herhangi bir askeri ve kanuni ödev dolayısıyla işinden ayrılan işçiler bu ödevin sona ermesinden başlayarak iki ay içinde işe girmek istedikleri takdirde işveren bunları eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek, o andaki şartlarla işe almak zorundadır. Aranan şartlar bulunduğu halde işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmezse, işe alınma isteğinde bulunan eski işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat öder.” şeklinde düzenlenmiştir.
Yukarıda belirtilen 4857 sayılı İş Kanunu'nun 31/4. maddesi, işverene askerlik sonrası işçiyi işe alma konusunda bir yükümlülük getirmiş ve başlatılmaması halinde cezai yaptırım olarak tazminat ödenmesini öngörmüştür.
Davacının askerlik dönüşü işverence işe alınıp alınmaması yeni bir iş sözleşmesinin kurulması ile ilgilidir. Bu sebeple davacının işe iade isteğinde bulunması mümkün değildir.
Yargıtay kararları da bu yöndedir:
Dosya içeriğine göre, davacının 09.03.2010-31.07.2012 tarihleri arasında davalı işyerinde tekniker olarak çalıştığı, davacı işçinin askerlik sebebi ile iş sözleşmesini kıdem tazminatını da almak suretiyle feshettiği anlaşılmaktadır. Davacının askerlik dönüşü işverence işe alınıp alınmaması yeni bir iş sözleşmesinin kurulması ile ilgilidir. Bu sebeple davacının işe iade isteğinde bulunması mümkün değildir.(22 HD/ 2014/11565-2014/11387)
4857 sayılı İş Kanunu'nun 31. maddesi ve buna paralel olarak yürürlükteki Toplu İş Sözleşmesinin 21. maddesindeki düzenleme, aynı yasanın 18 ve devamı maddelerinde feshin geçersizliği ve işe iadeyi kapsayan iş güvencesi sağlamamaktadır. Zira 18 ve devamı maddelerdeki iş güvencesi hükümleri, işveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi hallerinde uygulanmaktadır. Askerlik sonrası işe alınmama halinde, askı hali ve somut olayda işveren tarafından bu yönde bir kabul de bulunmadığından, işveren tarafından gerçekleştirilen bir fesih işleminden söz edilemez. Çünkü iş sözleşmesi askerlik nedeni ile işçi tarafından daha önce sona erdirilmiştir. Yukarda belirtilen 4857 sayılı İş Kanunu'nun 31. maddesi ve buna paralel TİS'teki düzenleme, işverene askerlik sonrası işçiyi işe alma konusunda bir yükümlülük getirmiş ve başlatılmaması halinde cezai yaptırım olarak tazminat ödenmesini öngörmüştür. Bu yükümlülük ve yaptırım, askerlik sonrası işe alınmayan işçinin, iş sözleşmesinin işveren tarafından feshedildiği anlamına gelmemektedir. Davanın reddi yerine yazılı şekilde kabulü hatalıdır.(9HD/ Esas No : 2006/23768 Karar No : 2006/31653)
Yargı kararları ve bu konuda yapılan yasal düzenlemeyle işçilerin askerlik sonrası tekrar çalıştıkları işyerine geri dönme adına yapılan yasal düzenleme çalışanlar açısından bir iş güvencesi olarak algılanmalıdır.
İşçinin askerlik sonrası işe başlatılmaması halinde, iş güvencesi hükümlerine göre, işe iade hakkı bulunmaz.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 31 inci maddesinde vurgulanan muvazzaf askerlik süresince iş sözleşmesinin askıya alınması halini öngörmeyip, askerlik süresi sonunda işçinin başvurusu üzerine öncelikle yeniden işe alınması imkanını sağlanmaktadır.
İşveren tarafından işçinin askerlik sonrası eski işine dönmek için başvurusunu yasal düzenlemeye göre kabul edilmemesi, üç aylık ücret tutarında tazminat ödenmesine hüküm kurulmuştur, o halde işçinin işe başlatılmadığı başvuru fesih olarak değerlendirilemez.
Yargı kararları da öğreti de askerlik dönüşü işe alınmayan işçinin işe iade davası açamayacağını açıkça belirtmiştir.
İşin Özü:
4857/31’inci maddesinde yazıldığı üzere askeri /muvazzaf sürelerde iş sözleşmesi sona ermiş, terhis sonrası iki aylık süre de eski işyerleri için müracaat etmeleri öngörülen süredir(mücbir sebep halleri dışında) işveren bunları eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek, o andaki şartlarla işe almak zorundadır.
İşveren tarafından bu yasal yükümlülüğe aykırılık halinde üç aylık ücret tutarında tazminat hükmedilmiştir, işçinin eski işinde işe başlatılmadığı tarih fesih olarak dikkate alınmaz. Bu durum iş güvencesi hükümleriyle ilgili olmayıp , muvazzaf askerlik nedeniyle işçi tarafından feshedildiğinden, işçinin askerlik vazifesi sonrasında yeniden işveren tarafından işe alınmaması gerekçesi öne sürülüp işe iade davası açması söz değildir.
