Hatice KÖYLÜ-EGETELGRAF/ Kuruluş tarihi kesin olarak bilinmeyen Gryneion, Pers, Helenistik ve Roma dönemlerinde farklı siyasal yapılara bağlanarak varlığını sürdürdü. Gryneion Antik Kenti hakkında bilinen tüm bilgileri sizler için derledik.
GRYNEION ANTİK KENTİNİN KURULUŞ HİKAYESİ
Apollon Mabedi ile tanınan Gryneion Antik Kenti’nin kuruluş tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Antik coğrafyacı Strabon, Batı Anadolu’daki Apollon mabetleri arasında en ünlüsünün Gryneion’da bulunduğunu aktarmaktadır. Kentin adı yazılı kaynaklarda ilk kez M.Ö. V. yüzyılda Atina Deniz Birliği’ne üye bir kent olarak geçmektedir.
ATİNA DENİZ BİRLİĞİ DÖNEMİ
Yazılı belgelere göre Gryneion, birliğe başlangıçta gelirinin 1/6’sını talent olarak vergi şeklinde ödemiştir. İlerleyen yıllarda bu vergi oranı 1/3’e yükseltilmiştir. M.Ö. V. yüzyılın sonlarında Peloponnesos Savaşları’nda Sparta’ya yenilen Atina, Anadolu’daki gücünü kaybetmiştir.
PERS HAKİMİYETİ VE VERGİ YÜKÜ
Atina’nın yenilgisi sonrası Batı Anadolu Pers egemenliğine girmiştir. Bu süreçte Gryneion, Pers satrabına yılda 50 talent vergi ödemeye başlamıştır. Perslerin bölgedeki hâkimiyeti M.Ö. 335 yılına kadar sürmüştür.
MAKEDON SALDIRISI VE KENTİN YIKIMI
Büyük İskender’in Anadolu seferi öncesinde Makedonyalı komutan Parmeion, bölgeye gönderilmiştir. Parmeion’un ani baskınıyla Gryneion ele geçirilmiş, kent yakılıp yıkılmış ve halkı esir alınmıştır. Bu olayla birlikte Gryneion’un bağımsızlığı sona ermiş ve Helenistik Dönem’de Myrina’ya bağlanmıştır.
HELENİSTİK VE ROMA DÖNEMİNDE GRYNEION
Helenistik Dönem’den itibaren kentin adı daha çok Apollon kutsal alanı nedeniyle anılmaya başlanmıştır. Roma Çağı’nda Gryneion giderek önemini yitirmiş, Myrina’ya bağlı bir tapınak alanı konumuna düşmüştür. Bu dönemde kent, kehanet yeri olarak kabul edilen Apollon Tapınağı ile tanınmıştır.
ARAŞTIRMA VE KAZI ÇALIŞMALARI
Gryneion’daki ilk kazılar 1883 yılında Fransızlar tarafından gerçekleştirilmiş, ancak bu çalışmalar yalnızca birkaç gün sürmüştür. 1957 yılında İzmir–Çanakkale Karayolu’nun yapımı sırasında çok sayıda mezar tahrip edilmiş, büyük boyutlu bir mozaik bulunmuş ve üzeri kapatılmıştır. 1973 yılında Bergama Müzesi tarafından yürütülen kazılarda mozaik yeniden ortaya çıkarılmış, kazı çalışmaları 1973–1975 yılları arasında devam etmiştir. 1992 yılında ise İzmir Müzesi Müdürü T. Özkan tarafından alanda bir kurtarma kazısı gerçekleştirilmiştir.
