Sakarya'nın Adapazarı ilçesindeki tarihi Uzun Çarşı'da ayakkabı tamirciliği yapan İsmail Aslan, 57 yıllık meslek tecrübesiyle geleneksel zanaatın geçirdiği değişime tanıklık ediyor. Küçük ve tek göz dükkânında mesleğini sürdürmeye çalışan Aslan, yıllar içerisinde el işçiliğinin, çıraklık kültürünün ve ayakkabı tamir ettirme alışkanlığının giderek azaldığını belirtiyor.
Ayakkabıcılığa 1969 yılında Trabzon'da çırak olarak başlayan Aslan, 1974 yılının sonunda Sakarya'ya gelerek mesleğini burada sürdürdü. Tarihi Uzun Çarşı'daki dükkânında 35 yıldır ayakkabı tamirciliği yapan usta, eski ustalık geleneğinin artık aynı şekilde devam etmediğini ifade ediyor.
"ÖNCE AHLAKI, SONRA SANATI ÖĞRETİYORLARDI"
Mesleğe başladığı dönemde ustalığın yalnızca ayakkabı yapmayı ve tamir etmeyi öğrenmekten ibaret olmadığını anlatan İsmail Aslan, eski çıraklık sisteminde ahlak, terbiye ve meslek disiplininin ön planda tutulduğunu söyledi.
Geçmişte ayakkabıların tamamen el işçiliğiyle üretildiğini belirten Aslan, günümüzde bu üretim biçiminin ve geleneksel malzemelerin giderek ortadan kalktığını dile getirdi.
Çıraklık sisteminin değiştiğini ve gençlerin mesleğe başlarken öncelikle alacakları ücreti sorduğunu ifade eden Aslan: "Artık eski sanat ve sanatkarlar yok. Biz ayakkabıyı komple elde yapıyorduk, ilaçsız, çivisiz şekilde. Şimdi böyle bir sanat ve sanatkar yok. Böyle bir malzeme de yok. Malzemeyi işleyecek usta da yok, usta bulunsa malzeme yok. İnsanlar günlük yaşamaya alıştığı için çıraklık sistemi kalmadı. Şimdi çırak yetişmiyor. Yaz gelince çocuklar gelip 'Amca çırak lazım mı' diyorlar. 'Lazım' dediğimde 'Kaç para vereceksin bana' diyorlar. Bizim zamanımızda böyle değildi. Bizim zamanımızda babalarımız bizi getirirdi, 'Usta, eti senin, kemiği benim' derlerdi. Usta sana harçlık verir ya da vermezdi. Ahlak ve terbiye öğretiyorlardı, takımların ismini öğretiyorlardı. Şimdi genç geldiği zaman 'Kaç para verirsin bana' diyor. Eski ustaların sanat ahlakı diye bir şeyi vardı. Bu ahlakı günümüzde parayla mümkün değil alamazsın. Önce ahlakı, sonra sanatı öğretiyorlardı. Ustamız bir yere baktığı zaman elinde bir iş varken biz ustamıza hangi aletin lazım olduğunu bilirdik. Şimdi bu yok. Genci alsan, yanında bir sene geçirse bile takım, tanalya, kerpeten hangisi diye öğretemiyorsun, bilmiyorlar" dedi.
AYAKKABI TAMİRİNE İLGİ AZALDI: "USTA DA KALMIYOR"
Ayakkabı kullanım alışkanlıklarının da yıllar içerisinde değiştiğini belirten Aslan, eskiden yıpranan ayakkabıların tamir ettirilerek kullanılmaya devam edildiğini, günümüzde ise yenisini alma eğiliminin öne çıktığını söyledi.
Tüketim alışkanlıklarının değişmesiyle birlikte ayakkabı tamirciliğine olan talebin de azaldığını ifade eden usta, meslekte yetişen kişilerin sayısının giderek düştüğünü kaydetti.
Altı çocuk büyüttüğünü ve sekiz torunu olduğunu belirten Aslan, uzun yıllardır sürdürdüğü mesleğini eski bir zanaat olması ve geçimini sağlaması nedeniyle bırakmadığını dile getirdi.
Aslan: "İnsanlar 'eskit yenisini al' şeklinde yaşıyor. Tamir işi de bitti zaten. Usta da kalmıyor, ayakkabı yaptıran da olmuyor. Ben bu meslekle 6 çocuk büyüttüm, 8 de torun var. Ekmeğimiz çıkıyor, eski işimiz olduğu için bırakamıyoruz" diye konuştu.
FABRİKASYON ÜRETİM EL İŞÇİLİĞİNİ GERİ PLANA İTTİ
Ayakkabı üretiminde fabrikalaşmanın yaygınlaşmasıyla geleneksel el işçiliğinin gerilediğini belirten İsmail Aslan, meslekte kullanılan aletlerin ve çalışma yöntemlerinin de değiştiğini söyledi.
Eskiden ustaların kullandığı aletlerin zanaatın ayrılmaz bir parçası olduğunu ifade eden Aslan, günümüzde bazı kalfaların dahi bu aletlerin isimlerini bilmediğini dile getirdi.
"10 SENE SONRA AYAK HASTALIKLARI KOL GEZER"
Fabrikasyon ayakkabı üretimiyle birlikte deri ayakkabı kullanımının azaldığını belirten Aslan, spor ayakkabıların üretiminde kullanılan malzemelere ilişkin değerlendirmelerde de bulundu.
Geleneksel deri ayakkabıların giderek unutulduğunu söyleyen usta, mevcut üretim anlayışının gelecekte ayak sağlığı açısından sorunlara neden olabileceğini öne sürdü.
Aslan: "İmalat fabrikalaştı zaten. 'Ben kalfayım' diyenler de aletlerin ismini bilmiyorlar. Aletlerle pek işi olmuyor ama bu aletler elinin bir parçasıydı. Bu gidişle 10 sene sonra ayak hastalıkları bu ülkede kol gezer. Çünkü petrol atığı ve pisliğinden yapılan spor ayakkabılar var. Deri ayakkabı unutuldu artık" ifadelerini kullandı.





