Bornova Kaymakamlığı tarafından, Ege Üniversitesi (EÜ) ev sahipliğinde “Sınırlarını Çiz Geleceğini Koru” mottosuyla düzenlenen 2. Bornova Bağımlılık Farkındalık Sempozyumu'nda tütün bağımlılığı konusu ele alındı. “Tütün Bağımlılığı” başlıklı oturumun moderatörlüğünü EÜ Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Görkem Yararbaş yaptı. Alanında uzman akademisyenlerin katıldığı panelde, güncel veriler üzerinden tütün kullanımı, yeni nesil nikotin ürünleri ve bağımlılıkla mücadelede teknolojinin rolü değerlendirildi.
TÜTÜN KULLANIMI 2014'TEN SONRA YENİDEN ARTTI
“Türkiye’de Tütün Kullanımı ve Belirleyicileri” başlıklı sunumunda tütün kullanımının sosyoekonomik boyutlarını değerlendiren Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hür Hassoy, dünyada her yıl 7 milyondan fazla kişinin tütün kullanımı nedeniyle yaşamını yitirdiğini belirtti. Türkiye'de tütün kullanımının 2014 yılından itibaren yeniden artış eğilimine girdiğini kaydeden Hassoy, toplam nüfustaki kullanım oranının yaklaşık yüzde 30'a ulaştığını söyledi. Ülkede neredeyse her iki erkekten birinin, her beş kadından birinin sigara kullandığını belirten Hassoy, Türkiye'nin tütün epidemiyolojisindeki konumuna ilişkin, “Ülkemizdeki oranlar toplam nüfusta yaklaşık yüzde 30'a ulaştı ve neredeyse her iki erkekten biri ile her beş kadından biri sigara içicisi durumuna geldi. Tütün epidemiyolojisinde temel kabul edilen Lopez'in Dört Aşamalı Tütün Epidemisi Modeli'ne göre Türkiye şu anda ikinci aşamanın sonunda yer alıyor. Gelişmiş ülkelerde dezavantajlı gruplar daha fazla sigara içerken, ülkemizde özellikle 40 yaş üstü kadınlarda yüksek eğitim ve yüksek refah gruplarının 3 ila 7 kat daha fazla risk taşıdığı 'tersine eşitsizlik' durumu dikkat çekiyor” dedi.

YENİ BİR BAĞIMLILIK KATMANI OLUŞTURUYOR"
Panelin moderatörlüğünü de üstlenen Prof. Dr. Görkem Yararbaş, “Tütün Kullanımında Güncel Eğilimler” başlıklı sunumunda elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünlerinin oluşturduğu risklere değindi. Yeni nesil nikotin ürünlerinin sigarayı bırakma yöntemi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Yararbaş, bu ürünlerin yeni bir bağımlılık katmanı oluşturduğunu ve kullanıcıları ikili kullanım döngüsüne sürükleyebildiğini ifade etti. Nikotin maddesinin yarı ömrünün yaklaşık 35 dakika olduğunu ve beyinde sürekli ilaç arama davranışını tetiklediğini belirten Yararbaş, yeni nesil ürünlerin bağımlılığı farklı biçimlerde sürdürdüğünü söyledi. Özellikle gençleri hedefleyen tatlı aromaların ve kolay taşınabilir tasarımların bu ürünleri cazip hale getirdiğini kaydeden Yararbaş, okullarda dahi kolaylıkla gizlenebilen cihazların gerçek sigaraya geçişi kolaylaştırabildiğine dikkat çekti. Nargile kafeler ve söz konusu cihazların gençleri farklı maddelerin kullanımına zemin hazırlayabilecek sosyal temaslara açık hale getirdiğini de belirtti.
"AKCİĞER HASARLARI RİSKİ BULUNUYOR"
Yararbaş, bu ürünlerin daha düşük sıcaklıkta ısıtılmasının güvenli oldukları anlamına gelmediğini vurgulayarak, “Yarı ömrü yaklaşık 35 dakika olan ve beyinde sürekli 'ilaç arama davranışını' tetikleyen nikotin; 'duman, kül, koku yok' söylemleriyle sunulan bu yeni nesil ürünlerle bağımlılığı farklı formlarda sürdürüyor. Özellikle gençleri hedef alan tatlı aromalar ve taşınabilir yapılar bu ürünleri cazip kılarken; okullarda bile kolayca gizlenebilen bu ürünler gerçek sigaraya geçiş için kapı aralıyor, nargile kafeler ve bu cihazlar ise gençleri farklı maddelerin kullanımına zemin hazırlayan tehlikeli sosyal temaslara açık hale getiriyor. Sigaraya kıyasla daha düşük sıcaklıkta ısıtılmaları toplumda yanıltıcı bir 'zararsızlık' algısı oluştursa da azaltılmış emisyon kanıtlanmış bir güvenlik anlamına gelmiyor; üstelik her iki ürün grubu için de pasif içicilik ve ciddi akciğer hasarları riski bulunuyor” diye konuştu.

DİJİTAL ARAÇLAR YENİ YÖNTEMLER SUNUYOR
Panelin son konuşmacısı olan Ege Üniversitesi Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri Enstitüsü Öğr. Gör. Dr. İnci Derya Yücel, “Tütün Kullanımına Yönelik Yenilikçi Müdahaleler” başlıklı sunumunda dijital teknolojilerin bağımlılık tedavisindeki kullanımını anlattı. Mobil uygulamaların, kişinin sigara içme isteğinin arttığı anlarda devreye girerek destek sağlayabileceğini belirten Yücel, özellikle kişinin değişime direnç gösterdiği ve sigara yerine ne koyacağını bilemediği durumlarda dijital araçların yeni ve sağlıklı alışkanlıklar geliştirmesine yardımcı olabileceğini ifade etti. Değişim sürecinde yalnızca bilgi vermenin yeterli olmadığını, farkındalık oluşturulmasının da gerektiğini vurgulayan Yücel; kişiye özel, tedavi planıyla uyumlu içeriklerin hazırlanmasının önemine dikkat çekti. Oyunlaştırma, pekiştireçler, aşamalı görevler ve ilerleme göstergelerinin süreci daha eğlenceli ve benimsenebilir hale getirebileceğini belirten Yücel, etkileşimli senaryolar ile psikolojik beceri egzersizlerinin de dijital programlara dahil edilmesi gerektiğini söyledi.
"BAŞARIYI ÖNEMLİ ÖLÇÜDE ARTIRMAKTADIR"
Yücel, dijital araçların bağımlılıkla mücadeledeki rolünü, “Gece yatağa yattığında sigara içme isteği artan bir kişiye mobil uygulamalar asenkron erişimle tam o anda bildirimler göndererek destek olabilir; çünkü insan doğası gereği konfor alanında kalmak isteyebilir ve değişime direnç gösterebilir. Kişi ne yapmaması gerektiğini bilse de yerine ne koyacağını bilemeyebilir; bu noktada dijital araçlar kişinin kendine yeni ve sağlıklı bir odak noktası yani yeni bir hikaye oluşturmasını kolaylaştırır. Değişim direncini kırmak için sadece bilgi yeterli değildir, farkındalık geliştirmek gerekir. Bu nedenle kişiye özel ve tedavi planıyla tam uyumlu içerikler hazırlanmalı; oyunlaştırma, pekiştireçler, aşamalı görevler ve ilerleme göstergeleriyle süreç daha eğlenceli ve içselleştirilebilir hale getirilmelidir. Kişi keyif aldığı bir süreci daha kolay takip eder; etkileşimli senaryolar ve psikolojik beceri egzersizlerinin dijital programlara entegre edilmesi de değişim sürecinin başarısını önemli ölçüde artırmaktadır” diye aktardı. 2. Bornova Bağımlılık Farkındalık Sempozyumu'nun tütün bağımlılığı oturumu, Bornova İlçe Sağlık Müdürü Dr. Vahap Tevfik Oğuz'un katkılarından dolayı konuşmacılara plaket vermesiyle tamamlandı.





