Topkapı Sarayı'nın birinci avlusunda bulunan tarihi Darphane-i Âmire, kapsamlı restorasyon çalışmalarının ardından 5 ihtisas müzesiyle yeniden işlev kazandı. Toplam 17 tarihi yapıda oluşturulan müzelerde yaklaşık 10 bin 300 eser ziyaretçilerle buluşacak. Porselenden hüsn-i hatta, silahlardan haritalara ve endüstri araçlarına uzanan koleksiyonlar, Osmanlı'nın üretim ve sanat tarihini bir araya getiriyor.
Milli Saraylar Başkanlığı tarafından yürütülen çalışmalarla uzun yıllar bakımsız kalan, bazı yapıları yıkılan ve çatıları çöken tarihi yerleşke, özgün mimarisi korunarak yenilendi. Milli Saraylar Başkanı Dr. Yasin Yıldız, müzelerin açılış süreci, koleksiyonların kapsamı ve ziyaret koşulları hakkında bilgi verdi. Açılış töreninin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından gerçekleştirileceğini belirten Yıldız, müzelerin Topkapı Sarayı giriş biletiyle ziyaret edilebileceğini açıkladı.
17 TARİHİ YAPI
Darphane-i Âmire'nin temelleri, 1727 yılında gerçekleştirilen imar faaliyetlerine dayanıyor. Sultan II. Mahmud dönemindeki genişletme çalışmalarıyla bugünkü görünümünü kazanan yerleşke, Osmanlı Devleti'nin para basım faaliyetlerine ev sahipliği yaptı ve değişen üretim teknolojilerine tanıklık etti.
Topkapı Sarayı'nın 2019 yılında Milli Saraylar Başkanlığına devredilmesinin ardından Darphane bölgesinde kapsamlı restorasyon çalışmaları başlatıldı. Uzun yıllar farklı kurumların kullanımında kalan ve zaman zaman bakımsız durumda bulunan yapılar, tarihi dokuları korunarak yeniden düzenlendi.
Milli Saraylar Başkanı Dr. Yasin Yıldız: "Darphane yapı grupları arkadaşlar, Osmanlı Darphanesinin Topkapı Sarayı'nın bu bahçesine taşınmasıyla birlikte burada inşa edildi. Yaklaşık 17 dönüm arazi üzerinde, tam da 17 tane binadan oluşan çok önemli bir eser grubuyla bir aradayız. Çok uzun yıllar darphane burayı özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren buradan taşınmak suretiyle kullanımdan düştükten sonra da burası çeşitli kurumların inisiyatifinde kaldı. Zaman zaman kullanıldı, zaman zaman değerlendirilemedi. Biliyorsunuz arkadaşlar, tarihi mirasın korunması, restore edilmesi ve bakımı gerçekten çok zor ve pahalı alanlar. Bu noktada her kurumun imkânları eşit olmayabiliyor. Uzun yıllar süren, ülkemizin önemli bilim insanlarının da katkısıyla burasıyla ilgili bir çalışma başlatıldı. 2019 yılı itibarıyla da Topkapı Sarayı'yla birlikte Darphane Bölgesi Millî Saraylar Başkanlığına bağlandı. O günden itibaren arkadaşlar, bu görmüş olduğunuz 17 yapıyı ihtiva eden ki sadece yapılardan da bahsetmiyoruz. Siz de buraya geldiğinizde gördünüz. Burada kendi içinde sokaklar, meydanlar ve geçitlerle büyük bir bütünden bahsediyoruz" dedi.
5 MÜZEDE 10 BİNİ AŞKIN ESER SERGİLENECEK
Darphane-i Âmire yerleşkesinde Millî Saraylar Porselen, Hüsn-i Hat, Esliha-i Hümayun, Darphane ve Endüstri Araçları ile Harita müzeleri oluşturuldu. Farklı alanlara ait koleksiyonları aynı yerleşkede bir araya getiren müzelerde yaklaşık 5 bin porselen, 2 bin hat eseri, 2 bin 500 silah, 500 endüstri objesi ve 110 haritadan oluşan seçki sergilenecek.
Tarihi yapılarla bütünleşen özel vitrinler ve tematik sergileme alanlarında sunulacak eserler, sanatın yanı sıra bilim, askerî tarih ve üretim kültürüne ilişkin örnekleri de ziyaretçilere ulaştıracak.
7 ASIRLIK PORSELEN KOLEKSİYONU 19 SALONDA
Darphane-i Âmire'nin 13 numaralı binasında hazırlanan Porselen Müzesi, 19 sergi salonundan oluşuyor. 13. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar uzanan koleksiyonda Çin, Japonya, Almanya, Avusturya ve Fransa gibi önemli porselen üretim merkezlerinden eserler yer alıyor.
Osmanlı saraylarının sofra ve sunum kültürünü yansıtan porselenler, üretildikleri merkezlere ve tarihî dönemlerine göre düzenlendi. İlk kez sergilenecek eserlerin yanı sıra literatürde tanınan örneklerin de bulunduğu müzede, Asya ve Avrupa porselen sanatının teknik ve estetik gelişimi takip edilebilecek.
Milli Saraylar Başkanı Dr. Yasin Yıldız: "Bu restorasyon çalışmasının ardından da bölgedeki 17 tane bina bize bu 5 seçkin koleksiyonumuzu sergileyebileceğimiz muazzam müze alanları sunduğu" diyen Yıldız, "Biz de bu müze alanlarını bu şekilde değerlendirmek istedik. Zira daha önce porselen koleksiyonlarımızı burada görmüş olduğunuz bir bütün şeklinde sergileyebileceğimiz alanlarımız yoktu. Porselen müzemiz 19 salondan oluşuyor ve içerisinde 5 bin 300 parça Çin porselenlerinden başlayarak içinde bulunduğumuz eseri İstanbul ve Yıldız salonlarına kadar 19 farklı salonda dünya porselenciliğinin en önemli eserlerini bünyesinde barındırıyor. Yine hemen yan binalarımızda yer alan hat müzesi de bu noktada oldukça önemli bir müze. Topkapı Sarayı'nın hat koleksiyonu gerçekten dünya çapında bir hat koleksiyonu. Hat sanatımızın en büyük üstatlarının eserlerinin bir arada olduğu ve 2 bin parça eserin sergileneceği muazzam bir müzeyi de 2 ve 4 numaralı binalarımızda hayata geçirmiş durumdayız" ifadelerini kullandı.
MİLLİ SARAYLARIN 375 BİN ESERLİK ENVANTERİ BULUNUYOR
Milli Saraylar envanterinde taşınabilir toplam 375 bin eser bulunduğunu belirten Yıldız, bu eserlerin 200 bininin Topkapı Sarayı'nda yer aldığını açıkladı. Darphane müzeleri ve yakın zamanda açılması planlanan galerilerle koleksiyonların daha fazla ziyaretçiye ulaştırılmasının hedeflendiğini ifade etti.
Müzelerde eserlerin belirli aralıklarla sergilenmesi ve dinlendirilmesi uygulamasına da değinen Yıldız, koleksiyonların dönüşümlü olarak ziyaretçilerle buluşturulduğunu belirtti.
Yıldız: "Milli Saraylar envanterinde taşınabilir olarak toplam 375 bin eser bulunuyor. Bu noktada da dünyadaki aklınıza gelebilecek bütün başat müzelerle biz kafa kafayayız. Bunu rahatlıkla ifade edebilirim. Bu eserlerin 200 bini de Topkapı Sarayı'nda bulunuyor. Biz Darphane müzeleriyle ve yakın zamanda açılacak birkaç galerimizle bu noktada uluslararası alanda kabul edilebilir şartları sağlamış oluyoruz. Bu nedir? Her müzenin toplam envanterinin yüzde 10'unu her belirlenen zamanda sergilemesi beklenir. Biliyorsunuz, bu eserlerin yine müzenin niteliğine bağlı olarak belli bir miktarı dinlendirilir. Mesela bizim Piri Reis haritasında, Kaftanlar Galerisi'nde sık sık yaptığımız gibi. Dolayısıyla eserlerin bir sirkülasyonu vardır. Biz bu açıdan Darphane müzeleriyle bu kabul edilebilir limitlere ulaştığımızı görüyoruz. Bu da fevkalade memnuniyet verici" şeklinde konuştu.
500 YILLIK DEĞİL, 1.500 YILLIK SİLAH SEÇKİSİ
Darphane yerleşkesindeki önemli koleksiyonlardan biri de Esliha-i Hümayun, yani silah müzesi olacak. Yaklaşık 1.500 yıllık dönemi kapsayan seçkide, sahabe kılıçlarından 20. yüzyıl kılıçlarına kadar uzanan 2 bin 500 eser yer alıyor.
Yıldız, silah koleksiyonunun tarihî önemine değinerek Darphane yerleşkesinin, Osmanlı döneminde silahların ilk kez müze olarak sergilendiği Aya İrini ile komşu olduğuna dikkat çekti.
Milli Saraylar Başkanı, koleksiyon ve endüstri araçları hakkında şu açıklamayı yaptı: "Darphane kompleksinin en önemli müzelerinden bir tanesi de silah koleksiyonu" diyen Milli Saraylar Başkanı Dr. Yasin Yıldız, "Bu tarihi açıdan da önemli; çünkü Darphane yapı grubu aynı zamanda silahların Osmanlı döneminde ilk defa müze olarak sergilendiği Aya İrini'nin de komşusu. Dolayısıyla tarihi olarak da bu sürekliliğe atıfta bulunmuş oluyoruz. Sahabe kılıçlarından başlayarak 20. yüzyıl kılıçlarına kadar da çok önemli bir seçkiyi yaklaşık bin 500 yıllık bir seçkiyi silah müzemizde 2 bin 500 eserden oluşmak üzere ziyaretçiye sunuyoruz. Darphane bölgesinin yapıları kadar içerisinde kullanılan makineler de sanayi tarihimiz açısından çok önemli. Biz bu makinelerden yaklaşık 500 tanesini restore ederek darphane müzelerinde toplam 5 salonda sergiliyoruz" dedi.
HÜSN-İ HAT VE HARİTA KOLEKSİYONLARI DA ZİYARETÇİLERLE BULUŞACAK
Darphane-i Âmire'de açılacak Hüsn-i Hat Müzesi'nde, Topkapı Sarayı'nın hat koleksiyonundan seçilen yaklaşık 2 bin eser sergilenecek. Hat sanatının önde gelen ustalarının eserlerini bir araya getiren müze, yerleşkenin 2 ve 4 numaralı binalarında ziyaretçilerini ağırlayacak.
Harita Müzesi'nde ise Milli Saraylar koleksiyonundan seçilen haritalar sergilenecek. Yıldız Kütüphanesi'nde bulunan yaklaşık 1.500 haritanın da aralarında olduğu, toplamda 3 bine yakın haritadan oluşan koleksiyondan hazırlanan seçki, ziyaretçilere sunulacak.
Yıldız: "Toplam eser sayımız 10 bin 300" diyen Yıldız, "Türkiye müzelerinde her zaman dezavantajlı kalmış koleksiyonlardan bir tanesi haritalardır. Biz de bu konuda oldukça zenginiz. Sadece Yıldız kütüphanemizde bin 500 olmak üzere toplamda 3 bine yakın haritadan oluşan bir koleksiyonumuz bulunuyor. Buradan yaptığımız bir seçkiyi de yine darphane yapı grupları içerisinde bulunan harita müzemizde ziyaretçiyle buluşturmuş oluyoruz. Toplam eser sayımız 10 bin 300. Burada ifade ettiğim şekilde 5 ayrı koleksiyonu burada sergiliyoruz. Tabii bununla birlikte aynı zamanda Darphane Yapı Grubu'nun içerisinde iki tane de bağımsız sanatçılara yönelik daima hizmet verecek sanat galerisi bulunuyor. Bu da bizim için çok önemli. Dolayısıyla burada daimi müzelerin yanında geçici sergilere de ev sahipliği yapabileceğimizi ifade etmek isterim. Bir başka önemli husus Darphane bu müzeler grubunun içerisinde yer alan Milli Saraylar Araştırma Merkezi. Bizim Topkapı Sarayı başta olmak üzere ihtisas kütüphanelerimize ve dijital bilgi kaynaklarımıza kullanıcıların ulaşabileceği muazzam bir araştırma merkezini de burada hayata geçirmiş oluyoruz" diye konuştu.
AÇILIŞI CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN YAPACAK
Milli Saraylar Başkanı Dr. Yasin Yıldız, Darphane-i Âmire'deki müzelerin açılış töreninin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından gerçekleştirileceğini bildirdi. Yıldız, müzelerin Topkapı Sarayı ziyaret biletine dâhil olacağını, böylece yerli ve yabancı ziyaretçilerin mevcut biletleriyle koleksiyonları gezebileceğini söyledi.
Yıldız, müzelerin hazırlanması sürecinde yabancı küratörlerle de çalışıldığını belirterek Japonya Prensesi Akiko'nun ziyaretleri sırasında görüş ve önerilerinden yararlandıklarını ifade etti.
Açılış ve ziyaret koşullarına ilişkin konuşan Yıldız: "Açılışın pazar günü Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından yapılacağını söyleyen Dr. Yasin Yıldız, "Topkapı Sarayı biletinin içinde olacak. Dolayısıyla yerli ve yabancı ziyaretçiler normal ziyaretçi biletiyle ziyaret edebilecek. Onu da bir müjde olarak söyleyebilirim. Çok sayıda yabancı küratörle çalıştık. Şöyle, Japonya'nın çok değerli bir prensesi var. Akiko, kendileri de bizi sık sık ziyaret eder. Tabii ki resmî bir küratör olarak değil ama ekselansları burayı ziyaret ettiklerinde fikirlerini naçizane aldık ve çok önemli katkılar gördük. Ona da buradan teşekkür ediyorum. Cumhurbaşkanımız tarafından yapılacak törenin ardından cumartesi günü burası, pazar gününden itibaren ziyaretçilere kapısını açacak. Şu an girişlerimiz bir ay kadar ana giriş Bab-ı Hümayun'dan olacak. Ardından hemen Arkeoloji Müzesi'nin karşısındaki kapının da devreye alınmasıyla İstanbulluların son derece rahat bir şekilde ulaşabileceği bir müze daha faaliyete geçecek" diye konuştu.
İKİ SANAT GALERİSİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ DE YER ALACAK
Darphane-i Âmire yerleşkesi yalnızca beş ihtisas müzesine değil, bağımsız sanatçılara yönelik iki sanat galerisine de ev sahipliği yapacak. Bu alanlarda geçici sergiler düzenlenebilecek.
Yerleşke bünyesinde ayrıca Milli Saraylar Araştırma Merkezi hizmet verecek. Merkez aracılığıyla başta Topkapı Sarayı olmak üzere Milli Saraylar bünyesindeki ihtisas kütüphanelerine ve dijital bilgi kaynaklarına erişim sağlanabilecek.
