HATİCE KÖYLÜ-EGETELGRAF/ Dudakları dişlerle ısırmak, dudak derisini koparmak veya farkında olmadan dudakları çiğnemek, pek çok kişinin günlük yaşamında karşılaştığı alışkanlıklar arasında yer alıyor. Bazı kişiler bu davranışı stresli anlarda gerçekleştirirken bazıları dudaklarındaki kuruluğu ve soyulan deriyi gidermeye çalışırken aynı hareketi tekrarlayabiliyor. Dudak yeme isteği, psikolojik etkenlerin yanı sıra cilt kuruluğu, çevresel koşullar ve diş yapısıyla ilgili sorunlardan da kaynaklanabiliyor. Davranışın hangi durumlarda ortaya çıktığını fark etmek, alışkanlığı kontrol altına almak açısından önem taşıyor.
DUDAĞIMIZI NEDEN YERİZ?
Dudak yeme alışkanlığının yaygın nedenlerinden biri stres ve kaygı olarak öne çıkıyor. Kişi sınav, iş yoğunluğu, belirsizlik veya gerginlik yaşadığı anlarda farkında olmadan dudaklarını ısırabiliyor ya da dudak derisini koparabiliyor. Bu davranış bazı kişilerde geçici bir rahatlama hissi oluşturabiliyor. Ancak hareket tekrarlandıkça alışkanlık haline gelebiliyor ve kişi zamanla bunu yaptığını fark etmeden sürdürebiliyor. Dudak yeme davranışının özellikle gerginlik yaşanan dönemlerde artması, duygusal etkenlerin rol oynayabileceğini düşündürüyor. Bununla birlikte, her dudak yeme davranışının mutlaka kaygı bozukluğundan kaynaklandığı söylenemiyor.,
DUDAK YEME ALIŞKANLIĞININ ARKA PLANI
Dudakları ısırma veya dudak derisini koparma davranışı, bazı kişilerde beden odaklı tekrarlayıcı davranışlar kapsamında değerlendirilebiliyor. Bu grupta tırnak yeme, saç yolma ve cildi yolma gibi davranışlar da bulunuyor. Kişi bazen stresini azaltmak, bazen de dudak yüzeyindeki pürüzleri gidermek amacıyla bu hareketi tekrarlayabiliyor. Davranışın kontrol edilmesi zorlaşıyor, günlük yaşamı etkiliyor veya dudaklarda yaralara neden oluyorsa profesyonel değerlendirme gerekebiliyor. Her dudak ısırma alışkanlığının psikolojik bir bozukluk anlamına gelmediğini belirtmek gerekiyor. Davranışın sıklığı, şiddeti ve kişinin yaşamına etkisi değerlendirmede önem taşıyor.
ISIRMAYI TETİKLEYEN FAKTÖRLER
Dudak yeme isteği yalnızca yoğun stres sırasında ortaya çıkmıyor. Bazı kişiler kitap okurken, televizyon izlerken, bilgisayar başında çalışırken veya uzun süre hareketsiz kaldıklarında da dudaklarını ısırabiliyor. Bu durumlarda davranış, belirli bir duyguya doğrudan bağlı olmadan otomatik şekilde gerçekleşebiliyor. Kişi dudaklarını ısırdığını ancak bir süre sonra fark edebiliyor. Alışkanlığın hangi ortamlarda ortaya çıktığını takip etmek, davranışın farkındalık kazanılarak kontrol edilmesine yardımcı olabiliyor. Özellikle uzun süre tekrarlanan hareketlerde tetikleyicileri belirlemek önem taşıyor.
DUDAK YEME İSTEĞİNİ ARTTIRAN ETKİLER
Dudakların kuruması, soyulması ve çatlaması da dudak yeme davranışını tetikleyebiliyor. Soğuk hava, rüzgâr, kuru ortamlar ve dudakları sık sık yalama alışkanlığı, dudak yüzeyinin tahriş olmasına yol açabiliyor. Dudak üzerinde oluşan kuru deri parçaları kişiyi bu bölgeleri dişleriyle koparmaya veya ısırmaya yöneltebiliyor. Ancak bu hareket, dudak yüzeyindeki hasarı artırarak yeni çatlakların ve yaraların oluşmasına neden olabiliyor. Bu nedenle dudak yeme isteğiyle birlikte kuruluk da görülüyorsa öncelikle dudakların nem dengesini korumaya yönelik bakım uygulanması gerekiyor. Parfümsüz, tahriş etmeyen bir dudak nemlendiricisi kullanmak ve dudak derisini koparmaktan kaçınmak yardımcı olabilir.
BAZI İLAÇLAR DUDAKLARIN KURUMASINA NEDEN OLABİLİYOR
Bazı ilaçlar, dudaklarda belirgin kuruluk ve çatlama gibi yan etkilere neden olabiliyor. Özellikle akne tedavisinde kullanılan izotretinoin, dudak kuruluğuyla ilişkilendirilen ilaçlar arasında bulunuyor. Dudakların kurumasıyla birlikte soyulma ve çatlama meydana geldiğinde kişi bu bölgeleri ısırma veya koparma eğilimi gösterebiliyor. Böyle bir durumda dudak yeme davranışının temelinde ilaca bağlı kuruluk bulunabilir. İlaç kullanımı sırasında şiddetli kuruluk gelişirse doktorla görüşülmesi gerekiyor. Reçeteli ilaçların dozu değiştirilmemeli veya tedavi doktor önerisi olmadan bırakılmamalı.
DİŞ DİZİLİMİ VE ÇENE YAPISI DUDAK ISIRMAYA YOL AÇABİLİYOR
Dudak ısırma davranışı her zaman psikolojik nedenlerle ortaya çıkmıyor. Dişlerin dizilimi, kapanış biçimi veya çene yapısıyla ilgili bazı sorunlar, dudağın dişler arasında sıkışmasına ya da istemeden ısırılmasına neden olabiliyor. Özellikle yemek yerken veya konuşurken dudak sık sık dişlerin arasında kalıyorsa diş hekimi değerlendirmesi yararlı olabilir. Tekrarlayan ısırmaların ağız içinde yara oluşturması veya ağrıya neden olması durumunda da uzman görüşü alınması gerekiyor. Dudak ısırmanın yalnızca alışkanlıktan mı yoksa diş ve çene yapısından mı kaynaklandığını anlamak, uygun çözümün belirlenmesine yardımcı oluyor.
BU ALIŞKANLIKTAN KURTULMAK İÇİN NELER YAPILABİLİR?
Dudak yeme alışkanlığını kontrol altına almak için öncelikle davranışın hangi durumlarda ortaya çıktığını belirlemek gerekiyor. Stresli anlarda mı, can sıkıntısı yaşandığında mı yoksa dudaklar kuruduğunda mı bu hareketin tekrarlandığını gözlemlemek, uygun yöntemin seçilmesini kolaylaştırıyor. Dudakların nemli tutulması, soyulan derinin koparılmaması ve dudakların dişlerle ısırılmasından kaçınılması fiziksel tahrişi azaltmaya yardımcı olabilir. Davranışın başladığı fark edildiğinde elleri başka bir işle meşgul etmek veya kısa bir mola vererek dikkati farklı bir etkinliğe yönlendirmek de denenebilir. Alışkanlık yoğun stresle ilişkiliyse stres yönetimi yöntemlerinden yararlanılabilir. Davranış kontrol edilemiyorsa, dudaklarda tekrarlayan yaralara neden oluyorsa veya günlük yaşamı olumsuz etkiliyorsa psikolog ya da psikiyatrist desteği alınabilir. Dudaklarda iyileşmeyen yaralar, belirgin şişlik veya sürekli kanama görülmesi durumunda sağlık uzmanına başvurulması önem taşıyor.
